Waterhardheid in Noord-Holland: waarom het kalkverhaal hier maar half klopt

7,9 graden: wat dat getal betekent

Het drinkwater in ons werkgebied komt van twee bedrijven, en dat is minder bekend dan het zou moeten zijn. PWN levert in Landsmeer, de Zaanstreek, Waterland, Purmerend, Edam-Volendam, Haarlem, Beverwijk, Alkmaar én Weesp. Waternet levert in Amsterdam — dus ook in Amsterdam-Noord — en in Diemen.

De hardheid verschilt nauwelijks. PWN geeft zelf op dat zijn drinkwater een gemiddelde waterhardheid heeft van 7,9 graden Duitse hardheid; Waternet schrijft: “Het drinkwater van Waternet is zacht: 7,8 graden dH (Duitse Hardheid).” Een tiende graad verschil, dus voor de praktijk hetzelfde verhaal.

Waar die getallen op de schaal staan, zegt Waternet er zelf bij: “Tussen 8 en 12 graden dH noemen we de waterhardheid gemiddeld. Pas als water harder is dan 12 graden dH noemen we water hard.” Met bijna 8 zit dit water dus onder “gemiddeld” en nergens in de buurt van “hard” — een wezenlijk andere situatie dan in delen van Zuid- en Oost-Nederland.

Het gevolg is praktisch. Kalkaanslag ontstaat doordat opgeloste kalk neerslaat op de heetste plek in een systeem. Hoe minder kalk er in het water zit, hoe minder er kan neerslaan. Bij 7,9 °dH is die aanvoer beperkt.

Waar de aanslag dan wél vandaan komt

Zacht water betekent niet dat je nooit kalk in een cv-installatie tegenkomt. Het betekent dat de oorzaak ergens anders ligt dan mensen aannemen, en dat is nuttig om te weten omdat het iets is waar je wél iets aan kunt doen.

Een cv-installatie is een GESLOTEN systeem. Het water dat erin zit, circuleert steeds opnieuw en er komt in principe niets bij. De kalk die er aanvankelijk in zat, slaat één keer neer en daarna is het klaar — bij 7,9 °dH is dat een verwaarloosbare hoeveelheid.

Zodra je bijvult, verandert dat. Elke bijvulbeurt brengt vers leidingwater binnen, met opnieuw kalk én met opgeloste zuurstof. Een installatie die je één keer per jaar bijvult, merkt daar niets van. Een installatie die je maandelijks bijvult, krijgt in een paar jaar een veelvoud aan vers water binnen — en dan stapelt het wel degelijk op.

Daarom is kookgeluid uit de ketel bijna altijd een symptoom van iets anders: er verdwijnt water, en de kalk is het gevolg van het herstellen daarvan. De vraag is dus niet hoe je de kalk wegkrijgt maar waarom je moet bijvullen.

Slib is een groter probleem dan kalk

Bij zacht water is de zuurstof in het bijvulwater schadelijker dan de kalk. Zuurstof geeft corrosie aan de binnenkant van radiatoren en stalen leidingen, en dat is het zwarte, modderige slib dat je bij een spoeling terugziet.

Slib doet twee dingen tegelijk. Het isoleert — een laag op de bodem van een radiator zorgt dat die van onderen koud blijft, wat makkelijk wordt aangezien voor lucht. En het slijt: rondgepompt slib gaat door de pomp en langs afsluiters.

Komt er bij het ontluchten bruin of zwart water uit, dan is dat het signaal. Dat is geen luchtprobleem en het gaat niet over met vaker ontluchten.

Heeft een waterontharder hier zin?

Voor je cv-installatie: nauwelijks. Die is gesloten, het water circuleert, en bij 7,9 °dH is de kalkaanvoer klein. Een ontharder aan je hoofdleiding verandert daar weinig aan, want het probleem zit niet in de hardheid maar in de hoeveelheid vers water die je erin brengt.

Voor je warmwatertoestel, je douchekop en je waterkoker ligt het iets anders — daar stroomt continu nieuw water doorheen. Maar ook daar is 7,9 °dH geen waarde waarbij een ontharder zich vanzelfsprekend terugverdient.

Wij verkopen geen waterontharders, dus we hebben er geen belang bij om dit zo te zeggen. Het is gewoon wat het getal betekent. Woon je in een gebied met echt hard water, dan is het antwoord anders — maar dat is hier niet aan de orde.

Wat dan wel helpt

De volgorde is steeds dezelfde, en hij begint niet bij het water maar bij de reden dat je bijvult.

Zoek eerst uit waarom de druk terugloopt. Het tempo waarin dat gebeurt wijst de oorzaak aan: heel langzaam kan normaal zijn, een halve bar per maand betekent dat er structureel iets is, en een bar per week is een echte lekkage. Bij een druk die juist te ver oploopt bij opwarming is het meestal de expansievoorziening en verlaat het water het systeem via de overstort — ook dat is bijvullen dat je niet doorhebt.

Zit er al slib in, dan is spoelen de oplossing en niet ontluchten. En is de installatie eenmaal op orde, dan is de beste onderhoudsmaatregel eenvoudig: zo min mogelijk vers water toevoegen.

Vragen die we hierover vaak krijgen

Verder gebaseerd op

• De hardheid kan per productielocatie iets afwijken van het gemiddelde dat PWN opgeeft.