Loodgieterswerk

Waarom hier andere regels gelden dan bij je cv-ketel

Dit is het onderscheid dat in dit vak het vaakst door elkaar loopt. Werk aan een gasverbrandingsinstallatie is wettelijk voorbehouden aan een certificaathouder — artikel 6.45 van het Besluit bouwwerken leefomgeving somt precies op welke handelingen dat zijn. Voor werk aan een drinkwaterinstallatie geldt die certificaatplicht niet. Daar gelden de eisen uit het Drinkwaterbesluit, en die gaan niet over wie het mag doen maar over hoe de installatie eruit moet zien: geen terugstroming naar het net, geen materialen die het water beïnvloeden, geen dode einden waar water blijft staan.

Praktisch betekent dat twee dingen. Je mag zelf een kraan vervangen, en dat is prima. En je kunt niet controleren of een loodgieter bevoegd is zoals je dat bij een cv-monteur wél kunt, want dat register bestaat voor leidingwerk niet.

Waarom we een leiding liever weghalen dan afdoppen

Bij een verbouwing blijft er vaak een stuk leiding zitten dat nergens meer heen gaat: een afgedopte aansluiting achter een dichtgezette muur, een oude wasmachinekraan, een leiding naar een verwijderde wastafel. Dat is een dood einde, en daar staat het water stil.

Stilstaand water op kamertemperatuur is de situatie waarin de legionellabacterie zich vermeerdert. Het RIVM formuleert het van de andere kant, en dat is bruikbaarder: het risico is er niet bij water dat altijd boven de 60 graden komt of dat niet verneveld wordt. Een douche doet allebei niet. Vandaar dat we een leiding die niet meer gebruikt wordt liever tot aan de aftakking weghalen dan hem af te doppen — dat kost een half uur meer en haalt het probleem definitief weg.

Oude leidingen in Waterland en de Zaanstreek

In de woningvoorraad hier kom je drie soorten leiding tegen die om aandacht vragen. Gegalvaniseerd staal, veel gebruikt tot in de jaren zestig, zet vanbinnen dicht met corrosie: eerst merk je het aan de druk op de bovenverdieping, daarna aan bruin water na een vakantie. Lood is in Nederland al decennia niet meer toegepast, maar in vooroorlogse panden zit soms nog een stuk in de aansluitleiding. En koper uit de jaren zeventig en tachtig gaat meestal prima mee, tot er ergens een messing koppeling in zit die dat niet doet.

Daar komt de bodem bij. Een groot deel van de Zaanse bebouwing van vóór 1970 staat op houten palen, en in Waterland ligt veen. Ongelijke zetting zet spanning op vaste leidingen, en die breken bij voorkeur op het punt waar ze door een vloer of gevel gaan. Zie je een vochtplek die op dezelfde plek terugkomt, dan is dat vaker een doorvoer dan een scheur in de muur.

Wat we doen vóór we ergens gaan hakken

Bij een lekkage of een verstopping is de eerste vraag niet waar we gaan breken maar of dat nodig is. We beginnen met het beeld: waar loopt het water heen, wanneer treedt het op, en zakt de druk ook als er niemand thuis is. Dat scheelt vaak al de helft van het zoekgebied.

Pas daarna komt gereedschap in beeld, en pas daarna hak- en breekwerk. Blijkt onderweg dat de klus groter is dan we aan de telefoon dachten, dan hoor je dat op dat moment en niet achteraf op de factuur.

Waterdruk: te laag, te hoog, of wisselend

Drukklachten zijn de meest gemelde en de slechtst gediagnosticeerde. Drie beelden, drie oorzaken.

TE LAAG OVER DE HELE WONING, geleidelijk erger geworden over jaren. Dat is het klassieke beeld van oude gegalvaniseerde leidingen die van binnenuit dichtroesten: de zinklaag slijt, het staal eronder roest, en die roest hecht als een korst aan de wand. De leiding wordt steeds nauwer zonder dat je het merkt, want je went aan minder druk. De test is een vergelijking — loopt een kraan ver van de meter merkbaar slechter dan een kraan dichtbij, dan zit de vernauwing ertussen.

TE LAAG BIJ ÉÉN TAPPUNT. Dan is het bijna nooit de leiding maar het tappunt zelf: een dichtgeslibde straalregelaar, een hoekstopkraan die niet helemaal open staat, of bij een thermostaatkraan de zeefjes achter de aansluitingen.

WISSELEND, afhankelijk van wat er elders in huis gebeurt. Dat is normaal tot op zekere hoogte — een douche die kouder wordt als iemand de wasmachine aanzet — maar als het extreem is, is de aanvoerleiding te krap voor het aantal tappunten dat eraan hangt.

Druk die juist te hoog is bestaat ook, en die is niet onschuldig: hij belast koppelingen en afdichtingen en veroorzaakt waterslag. Daar is een drukregelaar voor.

Waterslag: die klap als je een kraan dichtdraait

Dat harde tikken of bonken in de leidingen na het sluiten van een kraan is waterslag, en het is meer dan geluidshinder.

Wat er gebeurt: water in een leiding heeft massa en snelheid. Sluit een kraan abrupt — en dat doen moderne kranen en zeker de magneetklep van een wasmachine of vaatwasser — dan moet die hele kolom in een fractie van een seconde stoppen. De energie die vrijkomt gaat als een drukgolf terug door de leiding.

Die golf slaat op elke koppeling, elke bocht en elke afdichting die hij tegenkomt. Op korte termijn hoor je het; op lange termijn is het de oorzaak van lekkende koppelingen die 'zomaar' zijn gaan lekken.

De oorzaken zijn meestal een te hoge waterdruk, leidingen die onvoldoende zijn vastgezet zodat ze kunnen bewegen, of het ontbreken van een drukvereffening bij snelsluitende apparaten.

De oplossing hangt van de oorzaak af: een drukregelaar als de druk te hoog is, extra beugels waar de leiding los ligt, of een waterslagdemper vlak bij het apparaat dat het veroorzaakt. Wat niet werkt is het negeren — het geluid is het symptoom, de belasting op je koppelingen is het probleem.

Bij een verbouwing: de volgorde die achteraf niet te repareren is

Leidingwerk verleggen bij een verbouwing is technisch eenvoudig en organisatorisch het lastigste dat er is, omdat het moment waarop het moet gebeuren maar één keer voorbijkomt.

Het werk zit tussen sloop en afwerking in. Is de oude wand of vloer eruit maar ligt er nog geen nieuwe dekvloer of tegelwerk, dan is alles bereikbaar. Daarna niet meer — en dan is een vergeten aansluiting een kwestie van opnieuw openbreken.

Drie dingen die op dat moment vastliggen en later niet meer: de POSITIE van elk tappunt, tot op een paar centimeter. De ROUTE van de leiding, en of die later nog bereikbaar is of definitief onder een dekvloer verdwijnt. En het AFSCHOT van elke afvoer — te weinig verval betekent staand water, en staand water is waar vet stolt en verstoppingen ontstaan.

Daarom vragen we bij een verbouwing om het definitieve plan van de badkamer of keuken vóórdat we beginnen, inclusief waar het meubel of de douchebak precies komt. Een aansluiting die vijf centimeter verkeerd zit, valt achter een meubel of net naast een sparing — en dat merk je op de dag dat alles al betegeld is.

Waar we komen

Vanuit Landsmeer werken we in Waterland, de Zaanstreek en Amsterdam-Noord. Dat is bewust een gebied waarin we binnen een half uur ergens kunnen zijn, want bij water telt dat.

De woningvoorraad verschilt sterk per plaats en dat merk je aan het werk. In Zaandam is ruim de helft van de woningen een appartement, dus loopt een deel van het leidingwerk via een VvE of beheerder. In Landsmeer en Oostzaan is het overgrote deel eengezins en koop, en ben je zelf de opdrachtgever. Op het werkgebied-overzicht staan de cijfers per plaats naast elkaar.