Repareren of vervangen: wanneer is je cv-ketel op?

Vier signalen, en pas bij twee ervan wordt het serieus

Eén slecht signaal betekent niets — elke ketel gaat een keer in storing en elke ketel wordt ouder. Het is de stapeling die de afweging kantelt.

1. DE LEEFTIJD. Een cv-ketel gaat gemiddeld zo'n vijftien jaar mee. Dat is een gemiddelde en geen vervaldatum: een goed onderhouden toestel haalt meer, een verwaarloosd toestel minder. Boven de vijftien is het vooral een reden om de andere drie serieuzer te nemen.
2. DE STORINGSFREQUENTIE. Niet hoe vaak hij ooit stuk is geweest, maar of het patroon versnelt. Twee storingen in een winter na jaren van niets is een ander verhaal dan twee storingen in tien jaar.
3. DE VERHOUDING REPARATIE-RESTWAARDE. Dit is de kern, en het is een verhouding en geen bedrag. Komt een reparatie in de buurt van wat het toestel nog waard is, dan koop je met dat geld een paar jaar op een toestel dat al aan het eind is. Ligt de reparatie daar ver onder, dan is repareren gewoon verstandig — ook bij een oude ketel.
4. DE LEVERBAARHEID VAN ONDERDELEN. Dit is het signaal dat mensen het vaakst missen en dat het hardst telt. Zodra een fabrikant onderdelen uitfaseert, is de volgende storing geen reparatie meer maar een vervanging op het slechtst denkbare moment — meestal midden in de winter.

Waarom onderdelen zwaarder wegen dan leeftijd

Een toestel van achttien jaar waarvoor alles nog gewoon leverbaar is, kun je rustig laten staan. Een toestel van elf jaar waarvan de warmtewisselaar niet meer te krijgen is, is in feite al afgeschreven — alleen merk je dat pas op de dag dat hij uitvalt.

Dat verschil bepaalt ook wanneer je de vervanging plant. Uitvallen in november betekent kiezen onder tijdsdruk, met wat er die week op voorraad ligt en met een woning die koud staat. Een geplande vervanging in het voorjaar betekent kiezen op basis van wat past.

Vraag daarom bij een onderhoudsbeurt of bij een reparatie gewoon of de onderdelen voor jouw type nog leverbaar zijn. Dat is een concrete vraag met een concreet antwoord, en het is de bruikbaarste informatie die je over je eigen toestel kunt hebben.

Wat je over je eigen toestel kunt opschrijven

De vier signalen vragen om informatie die niet op je thermostaat staat en die achteraf vrijwel niemand nog scherp heeft. Deze vier dingen kosten samen een kwartier en maken de afweging later concreet in plaats van een gevoel.

1. MERK, TYPE EN BOUWJAAR van de sticker op het toestel. Zonder die gegevens is er over leverbaarheid van onderdelen niets te zeggen, en met die gegevens is het één vraag. Waar die sticker zit en wat je er precies van overneemt, staat in het artikel over foutcodes.
2. DE STORINGSGESCHIEDENIS, met data. Niet 'hij doet het vaak niet', maar: november vorig jaar, februari, en vorige week. Het patroon is het signaal, en een patroon bestaat alleen als je de datums hebt.
3. WAT ER TELKENS AAN DE HAND WAS. Dezelfde melding drie keer wijst een andere kant op dan drie verschillende meldingen. Het eerste is een onopgeloste oorzaak, het tweede is een toestel dat op meerdere plaatsen tegelijk versleten raakt.
4. OF DE ONDERDELEN NOG LEVERBAAR ZIJN. Stel die vraag bij de eerstvolgende onderhoudsbeurt of reparatie, dus op een moment dat er niets misgaat. Dat is precies wanneer het antwoord nog wat waard is.

Wat onderhoud met de levensduur doet

Een schone, goed afgestelde ketel gaat langer mee en stookt gelijkmatiger. Dat is geen verkooppraatje maar het mechanisme: vervuiling van de brander en aanslag op de warmtewisselaar verlagen het rendement en belasten het toestel.

Over de frequentie is het eerlijk om een onafhankelijke bron te citeren in plaats van onszelf. Milieu Centraal schrijft dat een wat oudere cv-ketel jaarlijks moet worden schoongemaakt en nagekeken door een CO-gecertificeerd installateur, en voegt eraan toe: bij moderne ketels, en in overleg met je installateur, is eens per twee jaar voldoende.

Dat laatste is niet in ons commerciële belang en het staat er toch, omdat het waar is. Heb je een modern toestel dat probleemloos draait, dan is elke twee jaar een verdedigbaar ritme. Bij een ouder toestel, bij storingen of bij een installatie die steeds bijgevuld moet worden, is jaarlijks wél de juiste keuze.

Bij vervanging: kijk verder dan een nieuwe ketel

Milieu Centraal adviseert om het moment van vervangen aan te grijpen om een efficiëntere manier van verwarmen te overwegen, bijvoorbeeld een hybride warmtepomp.

Dat advies staat hier omdat het klopt, niet omdat wij het leveren — warmtepompen doen we niet. Ga je die kant op, dan heb je daar een andere partij voor nodig, en dat is een eerlijker antwoord dan meepraten over een toestel dat wij niet onderhouden.

Wat wél ons werk blijft, is het waterzijdige deel: radiatoren, leidingwerk en de verdeling. Sterker nog, dat wordt bij een warmtepomp belangrijker in plaats van minder belangrijk, omdat een lagere aanvoertemperatuur een scheve verdeling niet meer maskeert.

En zit je in een gebied waar een warmtenet in beeld is, dan is dat een derde spoor. In Purmerend is dat een reële vraag; in de rest van ons werkgebied vrijwel niet.

Gaat mijn wijk niet binnenkort van het gas af?

Dit is de vraag die bij een vervanging het vaakst blijft hangen, en het eerlijkste antwoord komt niet van een installateur maar van de gemeenten zelf. Ze zijn nuchterder dan de folders.

Haarlem heeft een vastgesteld warmteprogramma en schrijft erbij: “We wijzen per buurt een duurzame warmtebron aan (zoals een warmtenet of warmtepomp), maar bewoners houden altijd de vrijheid om een eigen aardgasvrij alternatief te kiezen. Na vaststelling van een wijkwarmteplan duurt het nog minimaal 8 jaar voordat een buurt echt van het gas afgaat.”

Zaanstad zegt het korter: “We weten nog niet wanneer elke wijk van het aardgas afgaat. Zodra we dat weten, krijgt u bericht. Daarna heeft u nog 8 jaar om u voor te bereiden.” En Alkmaar zet er de nuance bij die het vaakst wegvalt: “Een einddatum zoals is aangegeven op de routekaart betekent dus niet dat een buurt in dat jaar van het gas wordt afgesloten.”

Uit die drie teksten volgt hetzelfde: een plan op papier is geen reden om een toestel dat vervangen moet worden niet te vervangen. Wat er in jouw plaats speelt, staat op de plaatspagina van je eigen woonplaats; voor woningen die al op een warmtenet zitten is er een eigen artikel over Purmerend.

Bij vervanging: de afvoer hoort bij het toestel

Een ketel vervangen is niet één apparaat loshalen en een ander ophangen. De rookgasafvoer en de luchttoevoer horen erbij, en dat is geen bedrijfsopvatting maar de reikwijdte van de regelgeving: artikel 6.45 Bbl noemt de bijbehorende voorzieningen voor de toevoer van verbrandingslucht en de afvoer van rookgas naast het toestel zelf.

Praktisch betekent dat: een nieuw toestel stelt zijn eigen eisen aan de afvoer. Of het bestaande traject daaraan voldoet, staat in het installatievoorschrift van dat nieuwe toestel — en dat is een vraag die vóór de keuze thuishoort en niet erna. Een afvoer die niet blijkt te passen is een verrassing op de dag van montage.

In een appartementengebouw met een gedeeld rookgaskanaal is het bovendien geen individuele beslissing meer: wat er in zo'n kanaal gebeurt, raakt de buren. Hoe dat werkt en waar de verantwoordelijkheid ligt, staat in het artikel over koolmonoxide herkennen.

Vraag daarom bij elke offerte voor een vervanging expliciet wat er met de afvoer gebeurt. Blijft hij, wordt hij aangepast, of wordt hij vervangen — en waarom.

Let op. Werk aan de rookgasafvoer valt onder dezelfde regel als werk aan het toestel: dat is voorbehouden aan een certificaathouder. Het is geen onderdeel waaraan je zelf iets kunt aanpassen omdat het net niet past.

Bij vervanging: niet automatisch een zwaarder toestel

De meest gemaakte fout bij een vervanging is het kiezen van meer vermogen dan de vorige ketel had, omdat dat veiliger voelt.

Een te zwaar toestel kan bij mild weer niet ver genoeg terugmoduleren, gaat daardoor kortcyclisch stoken — om de paar minuten aan en uit — en dat kost rendement én levensduur. Het vermogen hoort dus te volgen uit wat er verwarmd moet worden en uit je warmwatervraag, niet uit een voorgevoel.

Milieu Centraal noemt bovendien 50 of 60 graden vaak voldoende als aanvoertemperatuur in een redelijk tot goed geïsoleerd huis. Een installatie die daarmee toe kan, vraagt minder vermogen dan mensen aannemen.

Wat je van ons hoort

Bij een reparatie hoor je wat het gaat kosten voordat we beginnen, en we zeggen erbij hoe die kosten zich verhouden tot wat het toestel nog waard is. Als de eerlijke inschatting is dat repareren niet meer loont, dan is dat wat je hoort — ook al is een reparatie voor ons de kleinere klus.

Wat we niet doen is een reparatie uitvoeren waarvan we verwachten dat je ons over een half jaar terugbelt, zonder dat we dat gezegd hebben.

Vragen die we hierover vaak krijgen

Verder gebaseerd op

• De gemiddelde levensduur van vijftien jaar is een vuistregel uit de praktijk; wat jouw toestel haalt hangt af van onderhoud en gebruik.
• Welke eisen een nieuw toestel aan de rookgasafvoer stelt, staat in het installatievoorschrift van dat toestel en verschilt per type.