Thermostaat 's nachts lager: wanneer het loont en wanneer niet

Het advies, en de uitzondering die eronder hoort

Milieu Centraal, dat onafhankelijk is en niets verkoopt, schrijft het zo: zet de thermostaat 's nachts op 15 graden, daarmee bespaar je elk jaar € 60. En er staat meteen een waarschuwing bij — heb je vloerverwarming of een volledig elektrische warmtepomp, zet je thermostaat dan op 17 of 18 graden, anders duurt het opwarmen te lang.

Die tweede zin is waarom dit artikel bestaat. Het gangbare advies wordt overal herhaald zonder de uitzondering, en dat verklaart waarom een deel van de mensen zweert dat nachtverlaging niet werkt: ze hebben het geprobeerd in precies de woning waar het niet hoort.

Waarom het bij radiatoren wél werkt

Er circuleert een hardnekkig idee dat een woning die is afgekoeld meer energie kost om weer op te warmen dan je 's nachts hebt bespaard. Dat klopt niet, en de reden is eenvoudig.

Warmteverlies is evenredig met het temperatuurverschil tussen binnen en buiten. Is het binnen 15 in plaats van 20 graden, dan is dat verschil kleiner en verlies je de hele nacht minder warmte. Wat je 's ochtends aan opwarmen betaalt, is precies de warmte die het huis tijdens de nacht heeft verloren — en dat is minder dan wanneer je hem op temperatuur had gehouden.

Radiatoren maken dat mogelijk omdat ze snel reageren. Ze bevatten weinig water en geven hun warmte direct af aan de lucht, dus een woning is binnen een uur weer op temperatuur.

Praktisch: begin een uur voordat je gaat slapen met verlagen. Het huis koelt geleidelijk af, dus die laatste uurtjes merk je er weinig van en je bespaart ze wel.

Waarom het bij vloerverwarming juist misgaat

Vloerverwarming is een systeem met veel massa. De warmte zit niet in een radiator maar in de dekvloer, en die moet als geheel op temperatuur komen.

Dat maakt het traag in twee richtingen. Zet je de thermostaat ver omlaag, dan koelt die hele vloer af — en die weer opwarmen duurt uren, niet een uur. In de praktijk betekent het dat je 's ochtends in een koud huis zit tot ver na het ontbijt, of dat het systeem vol vermogen moet draaien om het in te halen.

Vandaar de 17 of 18 graden. Dat is geen halfslachtige tussenweg maar de temperatuur waarop de vloer nog warm genoeg blijft om snel te reageren.

Hetzelfde geldt voor een volledig elektrische warmtepomp, en daar komt bij dat een warmtepomp het efficiëntst werkt als hij gelijkmatig op laag vermogen draait. Grote sprongen dwingen hem in een stand waarin zijn rendement daalt — dus daar kost nachtverlaging je aan de ene kant wat hij aan de andere kant oplevert.

Wat de thermostaat niet oplost

Nachtverlaging is een instelling en geen reparatie. Twee klachten worden er regelmatig mee verward, en die worden er niet beter van.

DUURT HET OPWARMEN LANG TERWIJL JE RADIATOREN HEBT? Dan is de vraag niet of nachtverlaging wel kan, maar waarom de woning zo traag reageert. Meestal is dat een verdelingsprobleem: het water gaat naar de radiatoren dicht bij de ketel en de rest komt later. Dat los je op met waterzijdig inregelen, niet met een hogere nachttemperatuur.

WORDT ÉÉN KAMER NOOIT WARM? Dan is nachtverlaging niet de oorzaak. Zet je de nachttemperatuur hoger om die ene kamer te compenseren, dan stook je het hele huis warmer voor één probleem dat ergens anders zit.

In beide gevallen geldt: eerst de installatie laten doen wat hij hoort te doen, dan pas aan de instellingen sleutelen. Een goed verdeelde installatie kan met een lagere aanvoertemperatuur toe, en dat is waar de echte besparing zit.

Wat je vandaag kunt instellen

Heb je radiatoren en een cv-ketel: 15 graden vanaf een uur voor het slapengaan, en op de tijd terug waarop je wilt dat het weer warm is. Een klokthermostaat doet dat automatisch; een slimme thermostaat kan bovendien rekening houden met hoe lang jouw woning erover doet.

Heb je vloerverwarming of een volledig elektrische warmtepomp: 17 of 18 graden, en verder niet aan sleutelen. De winst zit bij die systemen niet in verlagen maar in gelijkmatig draaien.

Heb je een combinatie — vloerverwarming beneden en radiatoren boven — dan bepaalt het traagste systeem de instelling. Dat is de vloer.

En bij een lange afwezigheid, zoals een vakantie in de winter: helemaal uitzetten is geen goed idee. Een lage stand houdt de leidingen boven nul en dat scheelt de kans op vorstschade.

Vragen die we hierover vaak krijgen

Verder gebaseerd op

• Het genoemde bedrag is een landelijk gemiddelde; wat het in jouw woning scheelt hangt af van isolatie, oppervlak en stookgedrag.