Waterzijdige lekkages opsporen en verhelpen

Waarom snel handelen loont

Een waterzijdige lekkage begint onzichtbaar, maar veroorzaakt op termijn schade aan muren, vloeren en plafonds, verhoogde energiekosten door warmteverlies, en een verwarmingssysteem dat steeds slechter werkt.

Er is nog een reden om er niet mee te wachten die minder vaak genoemd wordt. Elke keer dat je bijvult, gaat er vers leidingwater met zuurstof en kalk je installatie in. Zuurstof in een gesloten cv-systeem geeft corrosie, en corrosieslib zet radiatoren en de warmtewisselaar van binnen dicht. Een lekkage die je een jaar lang compenseert met bijvullen, kost je dus niet alleen water.

Wat drukverlies je vertelt voordat er iemand komt kijken

Hoe snel de druk terugloopt zegt vaak al iets over waar je moet zoeken, en het is precies wat we aan de telefoon vragen. Een installatie die in een jaar een paar tienden zakt, doet iets normaals. Eentje die binnen een week merkbaar zakt, lekt.

Een tweede vraag is bijna net zo nuttig: zakt de druk ook als er niemand thuis is en de verwarming uit staat? Zo ja, dan lekt het systeem zelf. Zo nee, dan heeft het te maken met opwarmen en afkoelen, en kijken we eerder naar het expansievat en het overstortventiel dan naar een gat in een leiding.

Een overstortventiel dat afblaast omdat het expansievat leeg is, ziet eruit als een lekkage en is er geen. De installatie verliest wel echt water, alleen zit de oorzaak ergens anders — en dan helpt zoeken naar een nat plekje niet.

Zoeken zonder hakwerk, en waar dat ophoudt

De eerste vraag bij een lekkage is niet waar we gaan breken maar of dat nodig is. Er is veel te achterhalen zonder één tegel te verwijderen: afsluiters dichtzetten om het systeem in stukken te verdelen en zo te bepalen welk deel de druk verliest, het temperatuurverloop over een vloer volgen, en luisteren waar water onder druk ontsnapt.

Dat werkt goed genoeg om het zoekgebied vaak tot een enkele ruimte of leidingtak terug te brengen. Wat het niet doet, is de laatste tien centimeter aanwijzen door een afgewerkte vloer heen. Op enig moment moet er iets open, en dan is de winst dat het één keer op de goede plek is in plaats van drie keer op een gok.

We zeggen vooraf wat we denken te vinden en waar. Blijkt dat onderweg niet te kloppen, dan hoor je dat op dat moment.

Vloerverwarming is een ander soort zoektocht

Bij vloerverwarming ligt de leiding in of onder de dekvloer, en dat verandert alles aan de aanpak. Het water dat eruit komt hoeft namelijk niet in de buurt van het lek naar boven te komen: het volgt de weg van de minste weerstand door de vloeropbouw en verschijnt soms meters verderop of in de ruimte ernaast.

Daardoor is de plek waar jij het ziet zelden de plek waar het gebeurt. Een vochtplek bij een muur wijst vaker op een doorvoer of een aansluiting dan op een gat midden in de vloer, want daar zit de kwetsbaarheid: bij koppelingen en op punten waar de leiding door iets heen gaat.

Hetzelfde geldt in mindere mate voor leidingen die weggewerkt zijn in wanden. Zie je een vochtplek die telkens op dezelfde plek terugkomt en na drogen weer opduikt, dan is dat een sterker signaal dan één grote natte plek na een incident.

Vier soorten water, vier verschillende zoektochten

"Er lekt iets" is geen diagnose. Welk water het is bepaalt welk gereedschap zin heeft, en dat scheelt vaak het verschil tussen meten en gokken.

CV-WATER zit in een gesloten systeem onder druk. Dat is een geluk bij een ongeluk, want het is meetbaar: de manometer op je ketel is het instrument. Loopt de druk terug, dan verdwijnt er water, en met afsluiters is het systeem op te delen tot het gedeelte overblijft waar het weglekt.

DRINKWATER staat ook onder druk maar heeft geen manometer die jij afleest. Daar is de watermeter het meetinstrument, en die zegt alleen dát er water wegloopt — niet waar.

AFVOERWATER staat niet onder druk en lekt alleen als er water doorheen gaat. Daardoor is het onregelmatig: de plek verschijnt na een douche of een wasbeurt en droogt daartussen op. Dat patroon is meteen de aanwijzing.

EN WATER DAT GEEN LEKKAGE IS. Condens, optrekkend vocht, of water van buitenaf via een goot of gevel. Hangt de plek samen met regen in plaats van met douchen, dan zoeken we op het verkeerde spoor.

Daarom vragen we bij een melding niet alleen wáár je het ziet maar wannéér. Dat ene woord bepaalt vaak al drie van de vier.

Wat een lekkage aan een gebouw doet als hij blijft zitten

De reparatie is bijna nooit het duurste deel. Dat is wat er gebeurt in de weken dat een kleine lekkage onopgemerkt blijft.

HOUT. Een vochtige balkkop of vloerdeel droogt in een afgesloten ruimte niet op. Blijft het vochtgehalte langdurig hoog, dan krijgen schimmels de kans — en anders dan een natte plek in het stucwerk is dat niet meer terug te draaien met drogen.

ISOLATIE. Nat isolatiemateriaal isoleert niet meer. Dat merk je niet aan een vochtplek maar aan een koude vloer of een hogere rekening, en dat verband wordt zelden gelegd.

ZOUT EN AANSLAG. Water dat door metselwerk trekt neemt zouten mee, en die kristalliseren aan het oppervlak uit. Dat is de witte uitslag die je soms ziet — en die blijft terugkomen zolang er vocht bijkomt.

ELEKTRA. Water dat langs een leidingkoker naar een lager gelegen groep loopt, is de enige factor hier die gevaarlijk is in plaats van duur.

Vandaar dat we bij een terugkerende vochtplek liever één keer goed zoeken dan drie keer de zichtbare plek droogmaken.

De drie dingen die je vóór ons bezoek kunt vaststellen

Twintig minuten werk waarmee je het zoekgebied vaak halveert.

EEN: NOTEER DE WATERDRUK van je cv een paar dagen op een vast moment, koud en na het stoken. Het verloop zegt meer dan één aflezing, en een nachtmeting sluit in één keer de expansievoorziening uit: is de druk 's ochtends lager zonder dat er iets gebeurd is, dan is het een lekkage en geen uitzettingsprobleem.

TWEE: DOE DE WATERMETERTEST. Alle kranen dicht, geen was- of vaatwasmachine, en de vulslang van de cv afgesloten. Beweegt het kleine wieltje nog, dan lekt de drinkwaterinstallatie. Staat hij stil, dan sluit dat een hele categorie uit.

DRIE: MARKEER DE PLEK met potlood langs de rand en zet de datum erbij. Groeit hij, dan zie je in welke richting; blijft hij staan en droogt hij op, dan was het eenmalig. Een foto met dagen ertussen is voor ons waardevoller dan een beschrijving.

Met die drie komen we binnen met een richting in plaats van met een vraag.

In de Zaanstreek speelt de fundering mee

Veel woningen in de Zaanstreek van vóór 1970 staan op houten palen. Gemeente Zaanstad heeft er een eigen funderingsloket voor. Ongelijkmatige zetting zet spanning op leidingwerk, en dat is een veelvoorkomende oorzaak van breuken in oude gietijzeren en gegalvaniseerde leidingen en van lekkages bij doorvoeren.