Wat mag er wél en niet door de wc en de gootsteen?

De korte lijst

Door de WC mag: wat je lichaam produceert, en toiletpapier. Dat is de hele lijst.

Door de GOOTSTEEN mag: water, en wat daar echt in oplost. Een beetje afwasmiddel, koffie, thee.

Alles wat daarbuiten valt hoort in de prullenbak of bij het chemisch afval. RIONED, het kennisplatform voor stedelijk water en riolering, vat het samen: gooi vochtige doekjes, frituurvet, olie, medicijnresten en restjes chemische middelen niet in de wc of de gootsteen.

Die lijst is kort en de reden om hem te volgen is het niet. Hieronder staat per categorie wat er onderweg gebeurt — want zonder dat mechanisme klinkt het als een regel, en met dat mechanisme snap je waarom je verstopping op een andere plek zit dan je dacht.

Doekjes: het probleem is de vezel, niet de dikte

Toiletpapier is gemaakt om in water uit elkaar te vallen. Leg een vel in een glas water en schud: binnen een minuut is het pulp. Dat is precies de eigenschap waarop het riool is ontworpen.

Een vochtig doekje doet dat niet. De vezels zijn langer en vaak met kunststof versterkt, zodat het doekje nat blijft zonder te scheuren — dat is de hele functie van het product. In de leiding blijft het dus heel.

Wat er dan gebeurt is het mechanisme dat het echt vervelend maakt: die lange vezels haken in elkaar en om alles heen wat er langskomt. Eén doekje spoelt meestal door. Het tiende blijft achter een bocht hangen, het twintigste haakt daaraan vast, en binnen een paar maanden zit er een streng.

RIONED beschrijft de omvang zo: allerlei soorten vochtige doekjes — schoonmaakdoekjes, babydoekjes, make-upremoverdoekjes — zorgen voor veel storingen en verstoppingen in de riolering en de afvalwaterzuivering, met hoge kosten, overlast en soms schade tot gevolg.

En het geldt óók voor doekjes met 'doorspoelbaar' op de verpakking. Die claim slaat op of het doekje door de wc past, niet op of het uit elkaar valt.

Let op. Zet een klein prullenbakje naast de wc. Dat is de enige maatregel die werkt, en hij werkt altijd.

Vet: het stolt op het koudste punt, niet in de pan

Frituurvet en bakolie zijn vloeibaar als je ze weggiet, en dat is precies waarom het misgaat. Het lijkt op dat moment onschuldig.

Verderop in de leiding koelt het af. Op het koudste punt — vaak een stuk leiding in een onverwarmde kruipruimte of tegen een buitenmuur — wordt het weer vast en hecht het aan de wand. Daar blijft het liggen, en elke volgende scheut plakt eraan vast.

Vet is bovendien de lijm die van losse deeltjes een prop maakt. Haren, etensresten en papier passeren een schone leiding zonder probleem; in een vetlaag blijven ze plakken. De meeste keukenverstoppingen zijn daarom niet 'vet' of 'etensresten' maar de combinatie.

Wat wel werkt: laat vet in de pan stollen en gooi het bij het restafval, of gebruik een inzamelpunt. Een pan uitvegen met keukenpapier vóór het afwassen scheelt meer dan het lijkt — dat is de laag die anders in je sifon terechtkomt.

Wat niet werkt: heet water erachteraan. Dat verplaatst het vet alleen naar een koeler punt verderop, waar het alsnog stolt — nu op een plek waar je er moeilijker bij kunt.

Medicijnen en chemie: geen verstopping, wel een probleem

Deze categorie verstopt niets en hoort er toch bij, want het probleem verplaatst zich alleen maar.

Medicijnresten worden in een rioolwaterzuivering niet volledig afgebroken en komen daarmee in het oppervlaktewater terecht. Ongebruikte medicijnen horen bij de apotheek, niet in de wc.

Verf, terpentine, oplosmiddelen en resten schoonmaakmiddel horen bij het chemisch afval. Hetzelfde geldt voor de agressieve ontstoppers die in de winkel liggen — die zijn niet alleen slecht voor het milieu maar ook voor je eigen leidingwerk, en ze maken het werk voor wie er daarna aan komt gevaarlijk.

Kattenbakvulling is een aparte vermelding waard: die is ontworpen om vocht op te nemen en uit te zetten. In een afvoerleiding is dat exact de verkeerde eigenschap.

Waarom de verstopping nooit zit waar je hem erin gooide

Dit verklaart de meeste verbazing bij een ontstopping, en het volgt logisch uit de twee mechanismen hierboven.

Een leiding loopt niet recht. Er zitten bochten in, samenkomstpunten waar de badkamer en de keuken bij elkaar komen, en overgangen naar een andere diameter. Op elk van die punten wordt de stroming trager en krijgt materiaal de kans om achter te blijven.

Daar komt het afschot bij. Een afvoerleiding hoort licht af te lopen, en waar dat door zetting minder is geworden — in Waterland ligt veen, en een groot deel van de Zaanse bouw staat op houten palen — blijft er water staan. Stilstaand water is de plek waar vet stolt en vezels blijven hangen.

Het gevolg: je gooit iets weg in de keuken en de verstopping ontstaat bij het punt waar de keukenafvoer op de hoofdleiding uitkomt. Vandaar dat een ontstopping die terugkomt op dezelfde plek zelden pech is — meestal is er te weinig afschot, zit er een bocht te veel, of is er iets ingegaan dat er niet in hoort.

Wat je vandaag kunt veranderen

Drie gewoontes die samen het overgrote deel van de huishoudelijke verstoppingen voorkomen.

1. Zet een prullenbakje naast de wc. Voor doekjes, wattenschijfjes, tampons, vochtig toiletpapier en alles wat geen toiletpapier is.
2. Laat vet stollen en gooi het bij het restafval. Veeg pannen uit met keukenpapier voordat je ze afwast.
3. Zet een haarzeefje in de doucheput en de wastafel, en maak het leeg voordat het vol zit. Haar zelf is zelden de oorzaak, maar in combinatie met zeepresten vormt het een prop.

Vragen die we hierover vaak krijgen

Verder gebaseerd op

• Wat er lokaal met chemisch afval en medicijnresten moet gebeuren, verschilt per gemeente; de milieustraat of apotheek weet het.