Oude waterleiding vervangen

Herken in vijf minuten wat er bij jou ligt

Zoek de leiding op waar hij het huis binnenkomt, meestal in de meterkast vlak vóór of ná de watermeter. Drie tests, in deze volgorde.

DE MAGNEETTEST. Houd een koelkastmagneet tegen de leiding. Plakt hij, dan is het staal — vrijwel altijd gegalvaniseerd. Plakt hij niet, dan is het koper, lood of kunststof.

DE KLEUR EN DE KRAS. Koper is roodbruin en wordt groenig als het oxideert. Lood is dofgrijs, zacht, en krijgt een zilverachtige glans als je er voorzichtig met een muntje overheen krast. Gegalvaniseerd staal is grijs maar hard, en daar krast niets aan.

DE VERBINDINGEN. Lood is gesoldeerd met dikke, ronde, handgevormde verbindingen — kenmerkend bolvormig. Gegalvaniseerd staal heeft schroefdraadkoppelingen met zeskante fittingen. Koper heeft strakke, dunne soldeernaden of knelkoppelingen.

Twijfel je, maak dan een foto van de leiding bij de meter en van een verbinding. Dat is genoeg om het op afstand te bepalen.

Lood: geen klus maar een gezondheidsvraag

Loden leidingen zijn in Nederland al decennia niet meer toegepast, maar in vooroorlogse woningen liggen ze er soms nog — vaak alleen nog het stuk binnenshuis, omdat het deel in de straat allang vervangen is.

Het probleem is niet de leiding maar wat eruit komt. Lood lost in kleine hoeveelheden op in het water, en dat gebeurt het sterkst wanneer water lang stilstaat: 's ochtends, na een weekend weg, na een vakantie.

De eisen aan wat er uit je kraan mag komen, staan in het Drinkwaterbesluit. Daar zit ook de reden dat dit geen onderhoudskwestie is die kan wachten tot het een keer uitkomt: bij lood is de leiding zelf de oorzaak, en er is geen onderhoud dat dat verhelpt. Vervangen is de enige oplossing.

Zolang er nog niet vervangen is, is de gebruikelijke maatregel eenvoudig: laat 's ochtends de kraan even doorlopen tot het water merkbaar kouder wordt, en gebruik dat eerste water niet om mee te koken of te drinken.

Gegalvaniseerd staal: de leiding groeit dicht

Gegalvaniseerd staal is decennialang de standaard geweest en ligt in veel woningen van vóór de jaren zeventig. Het faalt op een eigen manier: de zinklaag aan de binnenkant slijt, het staal eronder roest, en die roest hecht als een korst aan de binnenwand.

De leiding wordt dus van binnenuit steeds nauwer. Dat verklaart de twee klachten die er altijd bij horen: de waterdruk zakt geleidelijk over jaren, en het water is bij de eerste tap 's ochtends bruinig.

Dat het geleidelijk gaat, is precies waarom mensen het lang niet opmerken — je went aan minder druk. De test is een vergelijking: loopt de badkamerkraan merkbaar slechter dan de buitenkraan of de kraan die het dichtst bij de meter zit, dan zit de vernauwing in het traject ertussen.

Op enig moment wordt de wand zo dun dat hij het begeeft, en dan is het geen drukprobleem meer maar een lekkage.

Waarom de bodem hier meetelt

Oude metalen leidingen zijn hard en niet vervormbaar, en dat is in dit werkgebied een nadeel. In Waterland ligt veen, en een groot deel van de Zaanse bebouwing van vóór 1970 staat op houten palen; gemeente Zaanstad heeft er een eigen funderingsloket voor.

Ongelijkmatige zetting betekent dat delen van een woning met verschillende snelheden zakken. Waar kunststof of koper meebuigt, neemt gietijzer of gegalvaniseerd staal die beweging niet op — het breekt, en het breekt op het punt waar de beweging zit: bij een doorvoer door vloer of gevel.

Daar volgt een praktische regel uit. Komt er bij jou voor de tweede keer een lekkage in dezelfde oude leiding maar een eindje verderop, dan is het traject aan het einde van zijn leven en is elke reparatie een uitgestelde herhaling. Dat is het moment om het hele stuk te vervangen in plaats van opnieuw één punt.

Waarom we de oude leiding weghalen en niet afdoppen

Bij het vervangen van een traject blijft er soms een stuk oude leiding over dat nergens meer heen gaat. De verleiding is om dat af te doppen en te laten zitten — dat scheelt breekwerk.

Wij doen dat liever niet, en de reden is stilstaand water. In een afgedopte leiding staat water dat nooit ververst wordt en langzaam de omgevingstemperatuur aanneemt. Het RIVM formuleert de voorwaarde waaronder dat géén risico geeft heel precies: je kunt geen legionella-longontsteking krijgen van apparaten waarvan de temperatuur altijd boven de 60 °C komt of waarvan het water niet wordt verneveld.

Een dode aftakking naar een douche voldoet aan geen van beide voorwaarden. Daarom halen we hem weg waar dat kan, en zeggen we het erbij wanneer dat onevenredig veel breekwerk zou kosten — dan is het jouw afweging en niet een stille keuze van ons.

Hoe een vervanging in de praktijk loopt

Eerst het traject bepalen: waar komt de leiding binnen, waar gaat hij naartoe, en welk deel is aan vervanging toe. Vaak is dat niet het hele huis maar één traject — bijvoorbeeld van de meter naar de badkamer.

Daarna de route. Waar het kan volgt de nieuwe leiding een bestaand tracé of loopt hij opbouw langs een plint of in een koker; dat scheelt hakwerk en is later bereikbaar. Waar dat niet kan, hoor je vooraf waar er open moet en hoe breed.

Het water gaat tijdens het werk af, en je hoort van tevoren voor hoe lang. Na afloop wordt de installatie doorgespoeld en op druk gezet, en controleren we de koppelingen voordat er iets dicht gaat.

In een monumentaal of beschermd pand — de binnenstad van Monnickendam telt honderden rijksmonumenten, en op Marken is de bebouwing grotendeels houten paalbouw — komt er een stap bij: wat er aan de buitenkant zichtbaar mag veranderen, is een vraag voor de gemeente. Wij zeggen wat er technisch kan; wat mag, gaat via dat loket.