Legionella in je leidingwerk: waar het risico wel en niet zit

Twee voorwaarden, en je hebt ze allebei nodig

Legionella is een bacterie die van nature in kleine hoeveelheden in water voorkomt. Ze wordt pas een probleem als twee dingen samenkomen, en dat is het nuttigste dat je erover kunt weten.

Het RIVM zegt het zo: je kunt geen legionella-longontsteking krijgen van apparaten waarvan de temperatuur altijd boven de 60 °C komt of waarvan het water niet wordt verneveld.

Draai die zin om en je hebt de risicosituatie. Er moet water zijn dat langere tijd op een lauwe temperatuur staat — grofweg tussen de twintig en vijftig graden, want daar vermeerdert de bacterie zich. En dat water moet daarna in kleine druppeltjes de lucht in gaan, want je krijgt het binnen door inademen en niet door drinken.

Een douche, een tuinslang die in de zon heeft gelegen en een sproeikop voldoen aan die tweede voorwaarde. Een kraan waar je een glas water uit tapt niet.

Waarom een afgedopte leiding het klassieke geval is

Bij een verbouwing of een vervanging blijft er soms een stuk leiding over dat nergens meer heen gaat. Afdoppen en laten zitten scheelt breekwerk, en dat is precies waarom het gebeurt.

In zo'n dode aftakking staat water dat nooit ververst wordt. Het neemt de temperatuur van de omgeving aan — in een verwarmde woning is dat comfortabel lauw — en het staat er maanden of jaren.

Zolang de aftakking volledig is afgesloten van de rest, gebeurt er weinig. Het probleem is dat zo'n dop zelden volledig scheidt: bij elke drukwisseling in de installatie beweegt er iets, en dan komt wat er in die dode leiding staat alsnog in het doorstromende water terecht.

Daarom halen wij zo'n leiding liever weg dan dat we hem afdoppen. Kost dat onevenredig veel breekwerk, dan zeggen we dat erbij — zodat jij de afweging maakt en het geen stille keuze van ons is.

Na een vakantie of leegstand

Dit is de situatie waarin een gewone woning tijdelijk aan de risicovoorwaarden voldoet, en het is met twee minuten op te lossen.

Ben je een week of langer weg geweest, dan heeft het water in je leidingen al die tijd stilgestaan. Spoel bij thuiskomst de leidingen door voordat je gaat douchen.

1. Haal de douchekop eraf of leg hem in een emmer, zodat er zo min mogelijk nevel ontstaat.
2. Zet de warmwaterkraan een paar minuten volledig open en laat het water zo heet mogelijk doorlopen tot het merkbaar op temperatuur is.
3. Doe daarna hetzelfde met koud water, en met alle kranen die je langere tijd niet hebt gebruikt — ook de logeerbadkamer en de buitenkraan.
4. Blijf tijdens het spoelen niet in de ruimte, of zet een raam open. Het gaat om het vermijden van nevel, niet om het water zelf.

Let op. Dit geldt extra voor een vakantiewoning, een woning die te koop staat of een badkamer die je maanden niet gebruikt hebt. Daar staat het water het langst stil.

De boilertemperatuur is de belangrijkste instelling

Als er één knop is die telt, is het deze. De bacterie vermeerdert zich in lauw water en gaat dood bij hoge temperatuur — vandaar de zestig graden in het RIVM-citaat.

Bij een combiketel die het warme water direct maakt op het moment dat je de kraan opendraait, is er nauwelijks voorraad en dus nauwelijks stilstaand warm water. Dat is de gunstige situatie, en het is ook de meest voorkomende in dit werkgebied.

Heb je wél een voorraadvat of een boiler, dan is de insteltemperatuur relevant. Lager instellen scheelt energie en kalk, maar onder de zestig graden komt de voorraad in het bereik waarin de bacterie zich thuis voelt. Dat is de afweging, en het is er een die je bewust hoort te maken in plaats van per ongeluk.

Een elektrische boiler die je 's zomers uitzet en in het najaar weer aanzet, is het scenario om te onthouden: die staat maandenlang vol lauw water. Laat hem bij het opstarten eerst volledig op temperatuur komen en spoel daarna door.

Waar het niet over gaat

Twee misverstanden, want een risico dat je verkeerd inschat is niet behulpzaam.

Het eerste: je krijgt legionella niet binnen door water te drinken. Het gaat om inademen van fijne druppeltjes, en dat is de reden dat de douche de plek is waar het over gaat en de keukenkraan niet.

Het tweede: dit is geen kwestie van de kwaliteit van het drinkwater dat wordt geleverd. Het drinkwaterbedrijf levert water dat aan de eisen van het Drinkwaterbesluit voldoet; wat er daarna in de installatie ín je woning gebeurt, is een andere vraag — en dat is precies waar leidingwerk, temperatuur en stilstand een rol gaan spelen.

Vragen die we hierover vaak krijgen

Verder gebaseerd op

• Wat de juiste instelling voor jouw warmwatertoestel is, staat in de handleiding; die verschilt per type.