Cv-ketel maakt lawaai: koken, tikken of ratelen

Eerst dit: wanneer het geen geluidsprobleem is

Vrijwel alle ketelgeluiden zijn hinderlijk en niet gevaarlijk. Eén combinatie is dat wel, en die staat daarom vooraan in plaats van onderaan.

Verandert het geluid van de brander — een plof bij het ontsteken, een onrustige of blaffende vlam — en zie je daarbij roetvorming, een gele in plaats van blauwe vlam, of zwarte aanslag rond het toestel? Dan gaat het over de verbranding.

Krijgt iemand in huis daarbij hoofdpijn, misselijkheid of duizeligheid die verdwijnt zodra je buiten bent, dan is dat het moment om te stoppen met lezen. Koolmonoxide is reuk- en kleurloos; Brandweer Nederland meldt dat er in Nederland gemiddeld vijf tot tien mensen per jaar aan overlijden en dat honderden mensen in het ziekenhuis belanden.

Let op. Bij verdenking van koolmonoxide: ramen en deuren open, toestel uit als dat veilig kan, iedereen naar buiten, en 112 bellen. Ga niet eerst zoeken waar het vandaan komt.

Koken of borrelen — kalk of slib

Het geluid lijkt op een waterkoker die aanslaat en komt uit het toestel zelf, meestal juist wanneer de ketel hard stookt of warm water maakt.

De oorzaak is een laag kalk of slib op de warmtewisselaar. Daardoor kan de warmte niet snel genoeg aan het water worden afgegeven, wordt het water op die plek plaatselijk veel te heet, en ontstaan er dampbellen die meteen weer imploderen. Dat imploderen is wat je hoort.

Kalk komt uit vers leidingwater, en dus uit bijvullen. Slib is corrosie van binnenuit, en komt uit zuurstof — ook uit vers leidingwater. Een installatie die vaak bijgevuld wordt, verzamelt allebei. Vandaar dat dit geluid en een steeds terugkerend drukverlies vaak samen optreden.

Tikken of knappen — uitzetting

Tikken dat begint zodra de verwarming aanslaat en ophoudt als alles op temperatuur is, is vrijwel altijd uitzetting. Metaal wordt langer als het warm wordt, en waar een leiding klem zit — door een vloer, in een sparing, tegen een beugel — schuift hij met schokjes.

Dat is een geluidsprobleem en geen defect. Het is op te lossen door de leiding bij de doorvoer ruimte te geven, maar dat vraagt vaak dat je erbij kunt — en dat is precies waarom het meestal blijft zoals het is.

Tikken dat juist doorgaat als alles warm is, of dat uit het toestel zelf komt in plaats van uit de leidingen, hoort niet in deze categorie thuis. Dan is het de moeite om te laten kijken.

Ratelen, dreunen of stromen — lucht of pompstand

Een ratelend of ruisend geluid dat met het water meebeweegt, wijst op lucht in de installatie. Dat hoor je meestal het hardst bij de radiator die het hoogst ligt of het verst van de ketel af zit.

Ontluchten is dan de eerste stap: van de laagste verdieping naar de hoogste, met de pomp uit en het systeem afgekoeld, en achteraf bijvullen tot de juiste druk.

Blijft het geluid na ontluchten, dan kan de pomp te hard staan. Een te hoge pompstand jaagt het water zo snel door dat het gaat stromen en dreunen, vooral bij radiatorkranen die bijna dicht staan. Een lagere stand lost dat vaak op — en dat is meteen gunstiger voor het rendement, mits alle radiatoren nog warm worden.

Komt het geluid alleen terug bij de verste radiatoren en worden die ook slecht warm, dan is het geen geluidsklacht maar een verdelingsprobleem.

Zoemen of brommen — pomp of ventilator

Een constant zoemen dat begint zodra de ketel inschakelt en niet meebeweegt met het water, komt van draaiende delen: de circulatiepomp of de ventilator van het toestel.

Een beetje geluid hoort erbij en valt vooral op in een stille ruimte of 's nachts. Wordt het merkbaar luider dan het was, of komt er een onregelmatigheid in — brommen dat aanzwelt en afneemt, of een schurend randje — dan gaat er iets aan slijtage onderdoor.

Ook trillingen tellen mee. Een toestel dat strak tegen een lichte wand hangt, geeft zijn trilling door aan de constructie, en dan hoor je het twee kamers verderop harder dan ernaast.

Wat je zelf kunt doen, en wat niet

Zelf: het geluid herleiden. Komt het uit het toestel of uit de leidingen? Begint het bij het aanslaan of pas bij vol vermogen? Beweegt het mee met het water? Houdt het op als alles warm is? Vier vragen die het zoekgebied meestal al halveren, en een geluidsopname van tien seconden zegt vaak meer dan een omschrijving.

Ook zelf: ontluchten en de pompstand een tandje lager zetten. Dat zijn geen werkzaamheden aan het gastoestel.

Niet zelf: de mantel van de ketel open. Artikel 6.45 van het Besluit bouwwerken leefomgeving wijst werkzaamheden aan een gebouwgebonden gasverbrandingstoestel en de bijbehorende voorzieningen voor verbrandingsluchttoevoer en rookgasafvoer toe aan een certificaathouder. Kalk van een warmtewisselaar spoelen of een ventilator vervangen valt daaronder.

Vragen die we hierover vaak krijgen

Verder gebaseerd op

• Welke geluiden bij jouw toestel normaal zijn, verschilt per merk en type; raadpleeg de handleiding.