Badkamer in Zaandam: de vergunningvraag is kort, de bodem niet

Eén zin, en er hangt niets aan

De pagina van Zaanstad over werk aan een monument begint niet soepel. Onder de kop Vergunningplicht staat: “Voor wijzigingen, restauratie en onderhoud aan een monument is meestal een omgevingsvergunning nodig. Onder restauratie vallen werkzaamheden die verder gaan dan normaal onderhoud, zowel aan de binnen- als buitenkant van het monument.”

En daaronder, zonder verzachting: “Zonder vergunning mag u geen werkzaamheden uitvoeren. U moet de vergunning vooraf aanvragen via het Omgevingsloket.”

Dan volgt een tweede kop, Vergunningvrij onderhoud, en ook die begint smal: “Voor normaal onderhoud is geen vergunning nodig, als u het monument niet wijzigt. Onder normaal onderhoud valt herstel met dezelfde materialen, kleur, detaillering en afwerking en kleine, plaatselijke reparaties.”

De zes voorbeelden die daarbij staan gaan over schilderwerk, metsel- en voegwerk, pleisterwerk, kozijnen, goten en dakpannen. Stuk voor stuk de buitenkant van het pand.

En dan staat er, los van die opsomming, één zin die daar niets mee te maken heeft: “Ook inpandige wijzigingen zonder monumentale waarde (zoals een moderne keuken of badkamer) zijn vergunningvrij.”

Het woord badkamer staat er letterlijk, en er hangt niets aan. De gemeente sluit de alinea af met “Neem bij twijfel contact op met de gemeente”, waarbij die laatste woorden een link zijn naar erfgoed@zaanstad.nl. Dat is de hele regeling zoals een Zaanse bewoner hem te lezen krijgt.

Wat wij van Zaanstad niet hebben gelezen

Hier hoort een waarschuwing bij, en het is er een die tegen ons eigen verhaal in gaat.

Alles hierboven komt van de publiekspagina van de gemeente. Bij drie buurgemeenten hebben wij naast zo'n pagina ook de regeling zelf gelezen, en in alle drie de gevallen zeiden die twee teksten niet hetzelfde.

BIJ EDAM-VOLENDAM noemt de publiekspagina een keuken of badkamer uit de jaren tachtig of later als vergunningvrij voorbeeld, maar de Verordening fysieke leefomgeving eist in artikel 3.7: “er is sprake is van een technische noodzaak voor het vervangen of herstellen van materiaal op beperkte schaal; aangetaste delen mogen worden vervangen of hersteld; de werkzaamheden dienen zonder hak- en breekwerk in het historisch casco te worden uitgevoerd.” Plus een melding aan het college.

BIJ AMSTERDAM staat de vrijstelling in artikel 10 van de Erfgoedverordening en de voorwaarde in de toelichting daarbij. Wie alleen de artikelen leest, komt haar niet tegen.

BIJ WATERLAND loopt het andersom: daar is de publiekspagina juist strenger dan artikel 3.49 van de eigen verordening.

Van Zaanstad hebben wij de publiekspagina gelezen en er geen verordeningstekst naast gelegd. Dat is iets anders dan de mededeling dat er niets naast staat, en wij schrijven het verschil liever op dan dat je het zelf ontdekt.

Wat dat praktisch betekent: gebruik die ene zin als startpunt en niet als toestemming. De gemeente noemt er zelf een adres bij. Een e-mail kost je wachttijd en levert een antwoord op dat er over een jaar nog is.

Wat de andere route kost aan tijd en tekenwerk

Wat vergunningvrij waard is, zie je pas als je ernaast legt wat er gebeurt zodra je wél een vergunning nodig hebt. Zaanstad zet dat op dezelfde pagina.

DE DOORLOOPTIJD staat er in twee smaken: “Reguliere procedure: 8 weken (verlenging mogelijk met 6 weken)” en “Uitgebreide procedure: 26 weken (verlenging mogelijk met 6 weken)”. Welke van de twee je krijgt, kies je niet zelf: “De procedure hangt af van de aard en omvang van de werkzaamheden.” In het zwaarste geval zit er dus ruim een halfjaar tussen je aanvraag en je besluit, en pas daarna komt er iemand boren.

DE STUKKEN zijn opgesomd. Onder meer: “Foto’s van de huidige situatie en de specifieke onderdelen die u wilt wijzigen”, “Bouwtekeningen bestaand en nieuw” en “Detailtekeningen bestaand en nieuw op schaal 1:5”. Die laatste maat is geen formaliteit — op schaal 1:5 teken je aansluitdetails, geen plattegrond.

EN SOMS MEER: “Bouwhistorisch onderzoek: soms verplicht, afhankelijk van hoe ingrijpend de verbouwing is.”

De gemeente raadt bovendien aan niet blind in te dienen: “Stem uw plan vooraf af met de gemeente door middel van een vooroverleg of intaketafel.”

Zet dat naast één regel op een webpagina waarin jouw klus met zoveel woorden wordt genoemd, en je begrijpt waarom die regel hier zoveel ruimte krijgt. Het scheelt weken in je planning en een tekenaar in je begroting.

Vóór 1951 — de grens die Zaanstad zelf trekt

Wat een badkamer in Zaandam wél lokaal maakt, ligt onder de vloer. En anders dan bij de meeste gemeenten is het opgeschreven.

Het Funderingsloket van de gemeente beheert een kaart, en de eigen omschrijving zet er meteen een grens in: “Het Funderingsloket van de gemeente houdt de funderingsgegevens van oude woningen (gebouwd voor 1951) bij op deze kaart.” Niet vóór 1945 en niet vóór 1970 — vóór 1951. Dat is het jaartal waarmee je bepaalt of jouw adres überhaupt in beeld is.

Wat er per pand op staat: of de fundering is hersteld of onderzocht, en of er meetboutjes in zitten waarmee de gemeente periodiek de zakking meet. Hoogtemonitoring noemt Zaanstad dat.

De gemeente noemt daarnaast waar je zelf op kunt letten: “Ook geven scheuren, scheefstand en zakkingsmetingen een indicatie van het functioneren van de fundering.”

En er staat een leesadvies bij dat verder gaat dan één keer kijken: “Voor alle eigenaren van een ouder pand met een houten paalfundering is het belangrijk om de fundering in de gaten te houden. En, als er meetgegevens beschikbaar zijn, deze in ieder geval één keer per jaar te bekijken.”

Lees ook wat er onderaan staat: “Aan de informatie op de kaart kunnen geen rechten worden ontleend.” Het is dus geen keuring van je woning. Voor een verbouwing is het wel het enige overzicht dat er ligt voordat er iemand gaat graven.

Net gekocht? Dan hoort die informatie al bij je huis

Een badkamer wordt vaak in het eerste jaar na een verhuizing aangepakt. Precies daar ligt in Zaandam een document dat mensen niet weten te hebben.

De gemeente schrijft over de koop van een woning: “Gaat u een huis verkopen of kopen in Zaanstad? U heeft beiden een informatieplicht. Een verkoper is verplicht om alle bekende informatie over de fundering van een huis te delen met de koper van het huis. En als koper moet u hiernaar vragen.”

Dat is dus geen service van de verkopende partij maar een plicht aan twee kanten, en aan de kopende kant is het een plicht om ernaar te vragen. Heb je bij de overdracht iets over de fundering gekregen, dan hoort dat in dezelfde map als je verbouwplan.

Er is nog een tweede spoor. Van de woningen die de gemeente meet, gaan de meetgegevens naar de eigenaar: “Alle particuliere huiseigenaren waarvan Zaanstad de woning monitort op zakking hebben inmiddels een brief ontvangen om zelf een account aan te maken om de meetgegevens van hun woning online te kunnen raadplegen.”

Die brief ging naar de eigenaar van dat moment. Ben je nieuw en heb je niets gekregen, dan is funderingsloket@zaanstad.nl het adres waar je het navraagt. Doe dat vóór de tekening, niet erna — daarna is het een verklaring achteraf in plaats van een uitgangspunt.

Waarom zakking de indeling van je badkamer bepaalt

Bij een badkamerverbouwing leg je twee dingen voor tientallen jaren vast: waar de afvoer loopt en met hoeveel afschot. Een liggende afvoer werkt op zwaartekracht, en die helling wordt één keer gekozen — bij de aanleg.

In een woning die niet stilstaat is dat een keuze met een houdbaarheidsdatum. De gemeente noemt scheefstand zelf als indicatie van hoe een fundering functioneert, en scheefstand betekent dat de vloer waarop je meet niet meer de hoogte heeft die op de tekening staat.

Wat dat voor het werk betekent is niet spectaculair, maar het is wel bepalend. Meet de bestaande vloer over de volle lengte van het geplande tracé voordat de plek van de douche vastligt, in plaats van uit te gaan van een vlak vertrek. Geef het afschot marge mee in plaats van het minimum, want die marge is het enige wat later beweging opvangt. En houd de verbinding bij een doorvoer bereikbaar, want dat is de plek waar spanning zich als eerste laat zien.

Of dit bij jouw adres speelt, staat niet op deze pagina maar op de kaart van de gemeente en in wat het huis zelf laat zien. Wij lezen die kaart als installateur en niet als funderingsdeskundige: hij bepaalt bij ons welke vragen we stellen voordat er iets vastligt, en niet het oordeel.

Wat bij de gemeentegrens niet verandert

Om te voorkomen dat deze pagina meer lokaal maakt dan er is: van alles wat een badkamer bepaalt, verandert er weinig zodra je de Zaanse gemeentegrens overgaat.

De eisen aan een drinkwaterinstallatie staan in het Drinkwaterbesluit, een landelijke regeling. Ze gaan niet over wie het werk mag doen maar over hoe de installatie eruit moet zien: geen terugstroming vanuit jouw installatie naar het net, geen materialen die de waterkwaliteit beïnvloeden, en geen leidingen die doodlopen en waar water blijft staan. Diezelfde eisen gelden in Edam, in Amsterdam en in Zaandam.

Hetzelfde geldt voor de reden dat een leiding die nergens meer heen gaat beter weg kan dan afgedopt. Het RIVM formuleert dat risico van de andere kant: “U kunt geen legionella-longontsteking krijgen van apparaten waarvan de temperatuur altijd boven de 60°C komt of waarvan het water niet wordt verneveld.” Een douche voldoet aan geen van beide, en dat is in de Zaanstreek niet anders dan elders.

Wat overblijft zijn twee dingen: de zin over monumenten uit het begin van deze pagina, en de bodem eronder. Daarop is een Zaandamse badkamer anders dan dezelfde badkamer tien kilometer verderop. Al het andere dat je erover leest en dat per plaats zou verschillen, verschilt niet per plaats.

Waar wij ophouden, en wie het overneemt

Zaandam ligt op ongeveer dertien kilometer van onze standplaats in Landsmeer.

Wij doen het installatiedeel binnen de woning: aanvoer, afvoer, kranen, closet- en wasmachineaansluitingen en de doorvoeren die daarbij horen. Bij een verbouwing komen wij vóór de tegelzetter, want wat er onder de tegels ligt is daarna niet meer te verleggen zonder het werk van iemand anders af te breken.

Wij vragen geen vergunning aan en wij beoordelen niet of een onderdeel monumentale waarde heeft. Daarvoor noemt de gemeente zelf een adres, en dat staat in het eerste blok van deze pagina.

Funderingsonderzoek en funderingsherstel zijn een ander vak. Hoe anders, zegt Zaanstad er zelf bij: “Gemeente Zaanstad adviseert om de fundering van het gehele bouwblok (waarop dus meerdere woningen kunnen staan) in één keer te herstellen.” Dat is een traject met je buren erbij, en het is niet iets dat je onderweg in een badkamerverbouwing meeneemt.

Wat wij wel doen is het onderscheid benoemen tussen een badkamer die je vervangt en een badkamer die je verplaatst, en zeggen wat we onderweg aantreffen. Dat is precies de informatie waarmee je bij de gemeente en bij het Funderingsloket de goede vraag stelt in plaats van de algemene.