Cv-ketel in Wormerveer: tweede fase in een plan uit 2021

Eén paragraaf, twee plaatsen, twee fases

In de Transitievisie Warmte Zaanstad uit juni 2021 heet paragraaf 4.3.3 “Zaanstad-Noord: Krommenie en Wormerveer”. De twee plaatsen delen daar één hoofdstuk, maar niet één positie.

De openingsregel van die paragraaf noemt vier Krommenieër buurten en zet Wormerveer erachter met het woord dat alles bepaalt: gevolgd door Wormerveer Noord.

Verderop wordt het uitgeschreven: “Als tweede fase zou Wormerveer Noord kunnen volgen. Ook hier kan gestart worden met de meergezinswoningen en mogelijk ook met omliggende eengezinswoningen.”

Let op de werkwoordsvormen. Zou kunnen volgen. Kan gestart worden. Mogelijk ook. Drie slagen om de arm in twee zinnen, en dat is geen slordigheid maar de status van het document: het is een visie, geen besluit.

En let op de volgorde binnen die zin. Er staat dat gestart kan worden met de MEERGEZINSWONINGEN, en pas daarna mogelijk met de omliggende eengezinswoningen. Woon je hier in een rijtjeshuis, dan sta je in dat zinnetje achteraan in een fase die zelf al de tweede is.

Wat het woord starten in dat document betekent

Het document weet zelf dat mensen jaartallen en fases verkeerd lezen, en zet er een waarschuwing bij die zo helder is dat we hem hier gewoon overnemen.

“Let wel, het jaar dat is aangeduid om te starten is het jaar dat we met de voorbereidingen gaan beginnen om toe te werken naar wonen zonder aardgas. Dit betekent niet dat in dat jaar de overstap naar aardgasvrij al gemaakt wordt.”

En over de duur daarna: “Het totale proces naar een aardgasvrije wijk of gebied kan vijf á tien jaar en soms zelfs langer duren afhankelijk van de complexiteit en daaraan gekoppelde benodigde acties en investeringen en de grootte van het gebied.”

Starten is dus beginnen met voorbereiden, en daarna duurt het nog vijf tot tien jaar of langer. Voor een tweede fase betekent dat een horizon die niet in ketelgeneraties te tellen is.

Er staat nog iets bij dat de verhoudingen op hun plek zet: “De wijken die op de transitiekaart ingekleurd tellen op tot ongeveer 20% van de woningen en kantoren in de gemeente.” Vier op de vijf Zaanse woningen stonden in 2021 dus helemaal niet op die kaart.

Vijf jaar later: wel geïnterviewd, geen onderzoek

Wat is er sindsdien met Wormerveer gebeurd? Twee dingen, en ze wijzen niet dezelfde kant op.

Het eerste: de gemeente is hier geweest. Voor het nieuwe Zaans Warmteprogramma hield ze in augustus 2025 straatinterviews met 149 bewoners, op vijf locaties in Zaanstad. Wormerveer was daar een van, naast Assendelft, Oud Koog, Zaandam Zuid en Zaandam Oost. De belangen die daaruit naar voren kwamen zijn er vier: lage eindgebruikerskosten, snelle reductie van broeikasgassen en duurzaamheid van de bron, rekening houden met de capaciteit van het elektriciteitsnet, en aandacht voor koudebehoefte.

Het tweede: er loopt hier nog steeds geen gebiedsonderzoek. De gemeente onderzoekt nu een plan voor Krommenie en Zaandam-Oost, en over de rest schrijft ze: “Woont u niet in 1 van deze gebieden? Dan is het onderzoek voor uw buurt nog niet gestart.”

Dat is preciezer dan het klinkt. Er staat niet dat er geen plan is; er staat dat het ONDERZOEK dat aan een plan voorafgaat nog niet is begonnen. Meepraten mocht al wel. Meebeslissen komt later.

Wormerveer Noord bij de twintig buurten die uiteenliepen

Achterin de Transitievisie is het gemeentelijke rekenwerk tegen een landelijke doorrekening gelegd: het Warmtetransitiemodel naast de Startanalyse. Van de veertig doorgerekende buurten kwamen er twintig verschillend uit.

Wormerveer Noord staat in die tabel. Het ene model zet er warmtenet neer, het andere all electric, en de gevoeligheidsanalyse zet erbij dat het kostenverschil tussen die twee kleiner is dan 10 procent.

Het document trekt daar zelf een nuchtere conclusie uit. Het is aannemelijk, schrijft het, dat kleine verschillen in de kostenkengetallen van beide modellen de uitkomst in zulke buurten net doen omslaan naar de andere warmteoptie.

Vertaald: in Wormerveer Noord is niet bepaald wat het wordt, en de twee kandidaten scheelden minder dan de onnauwkeurigheid van de berekening. Dat is een eerlijker uitgangspunt dan een kaartje met één kleur suggereert.

Voor een ketelbeslissing volgt daar iets bruikbaars uit: van de twee uitkomsten die de modellen overwogen, houdt het omlaag brengen van de warmtevraag bij allebei waarde. Welke bron er ooit ook komt, minder vraag is nooit de verkeerde kant op.

Zeventig procent van de huurders moet ja zeggen

Het document begint in dit gebied bewust bij de meergezinswoningen, en dat maakt één passage voor Wormerveer relevanter dan voor de meeste Zaanse plaatsen. Van de 6.411 woningen hier is 46 procent een appartement en maar 51 procent koop — de op één na hoogste gestapelde voorraad van ons werkgebied.

Over hoe zo’n complex van individueel naar collectief zou gaan, staat er: het is voor woningcorporaties zeer moeilijk om de benodigde schaal te realiseren, “niet alleen vanwege de investeringen die dan gedaan moeten worden, maar ook omdat 70% van de huurders akkoord moet geven voor het ombouwen van een individuele gasketel naar een collectieve warmtevoorziening”.

Zeventig procent. Dat is geen formaliteit maar een drempel waar renovatieplannen op stuklopen, en het staat in het gemeentelijke document zelf als reden waarom dit traag gaat.

Woon je hier in een huurappartement, dan is dat meteen het antwoord op de vraag of jou iets overkomt zonder dat je het merkt: nee. Er is een voorstel nodig, en er is een meerderheid van zeventig procent nodig. Tot die tijd hangt of staat er wat er hangt of staat.

Het Zaanse net dat het dichtst bij ligt, stookte zelf nog op gas

Voor wie denkt dat een warmtenet per definitie het duurzame eindpunt is, staat er in de Zaanse stukken een ontnuchterend detail. Zaanstad telde twee warmtenetten, en over het andere dan dat van Zaandam-Oost schreef de gemeente: “In Assendelft ligt een warmtenet van HVC met 1.245 aansluitingen (op dit moment nog gasgestookt).”

Een warmtenet is dus een leidingstelsel, geen bron. Wat er aan de voorkant in gaat is een aparte vraag, en in dit geval was het antwoord in 2022 nog: aardgas.

Dat maakt het beeld eerlijker. De keuze tussen warmtenet en een individuele oplossing is niet de keuze tussen schoon en vies, maar tussen twee wegen waarlangs een bron ooit verduurzaamd moet worden.

Hoe groot de opgave is, staat er ook: bij 77 procent van de Zaanse panden blijkt een warmtenet de oplossing met de maatschappelijk laagste kosten, wat volgens dat stuk neerkomt op ruim 52.000 woningen en gebouwen. Tegenover de ongeveer 3.000 aansluitingen die er toen in de hele gemeente lagen.

Dat is geen verwijt en geen voorspelling. Het is de maat van de afstand tussen een rekenuitkomst en een leidingnet.

Niet ingekleurd betekent niet niks doen

Bij de transitiekaart uit 2021 staan vijf kanttekeningen, en de laatste heet letterlijk “Niet ingekleurd betekent niet niks doen”. Die gaat over vier van de vijf Zaanse woningen, en dus voor een groot deel over Wormerveer.

Wat er van gebouweigenaren verwacht wordt staat er in één zin: “In alle wijken geldt dat gebouweigenaren zoveel mogelijk op natuurlijke momenten hun gebouwen aanpassen tot het beoogde maatregelniveau in hun wijk.”

Natuurlijke momenten. Het document noemt daarbij onderhoud aan dak of fundering als voorbeeld — en het vervangen van een installatie hoort in die categorie thuis. Het is precies het moment waarop je toch al iemand in huis hebt en toch al een besluit neemt.

Er staat ook iets over grenzen dat hier past, want Wormerveer Noord is een buurtnaam en geen kadastrale grens: “De wijkgrenzen mogen daarom ook niet beperkend zijn. Ze kunnen wel helpen om richting te geven en gebruikt worden om de communicatie op te starten.”

En tot slot de zin die het spiegelbeeld is van het wachten: “Het kan dus ook zo zijn dat er in wijken die nu nog niet zijn aangegeven om te starten, toch al stappen worden gezet richting aardgasvrij.” Van onderop mag altijd. Alleen komt het dan van bewoners en niet van de gemeente.

Wat er dan wél te beslissen valt aan je eigen installatie

Als er in je buurt niets loopt, valt de belangrijkste reden weg om een ketelbeslissing te parkeren. Wat overblijft is de staat van wat er hangt, en dat is met een paar vragen af te bakenen.

Hoe oud is het toestel — het bouwjaar staat op het typeplaatje, meestal aan de zijkant of achter de mantel. Hoe vaak is het het afgelopen stookseizoen in storing gegaan, en ging het over dezelfde storing. Zakt de waterdruk tussen twee onderhoudsbeurten weg, want dan zit er ergens verlies of staat het expansievat verkeerd voorgespannen.

En de vraag die in een appartementencomplex vooropgaat: hoe voert het toestel af. Gaat dat via een gedeeld kanaal, dan is de toestelkeuze niet vrij — een ketel moet op dat specifieke kanaal zijn toegelaten — en is dat kanaal van de vereniging.

Met die antwoorden is aan de telefoon al te zeggen of het een reparatie of een vervanging wordt, en bij wie de opdracht vandaan moet komen. Zonder die antwoorden wordt het een bezoek waarna het gesprek nog moet beginnen.

Wat wij in Wormerveer doen, en waar we stoppen

Wormerveer ligt op ongeveer achttien kilometer van onze standplaats in Landsmeer. Van de 6.411 woningen wordt 91 procent met aardgas verwarmd — ruwweg 5.830 adressen met een eigen toestel. Er ligt geen warmtenet.

Wij plaatsen en onderhouden cv-ketels en doen de installatie. Wij plaatsen geen warmtepompen, leggen geen warmtenetaansluitingen aan en geven geen subsidieadvies. Adviseert de gemeente bij vervanging iets anders dan wij leveren, dan lees je dat hier gewoon terug in plaats van dat je er elders achterkomt.

Wat wij wél doen is zeggen wat er technisch kan met de installatie die er hangt, en in welke volgorde dat verstandig is. In een plaats waar bijna de helft van de woningen gestapeld is en bijna de helft verhuurd, begint dat vrijwel altijd bij één vraag: wie geeft de opdracht.

Bij een storing hoor je aan de telefoon of het vandaag lukt. Achttien kilometer is dichtbij genoeg om daar soms ja op te zeggen, en we zeggen het meteen als het nee is.