Badkamer in een Landsmeers monument: de uitzondering staat hier niet in de verordening

Artikel 10 kent geen uitzondering voor de binnenkant

Werk aan een gemeentelijk monument in Landsmeer valt onder de Erfgoedverordening 2010 gemeente Landsmeer. Bij de overheid staat die regeling vermeld als “Geldend van 09-03-2011 t/m heden”.

Artikel 10 heet Instandhoudingbepaling. Het eerste lid: “Het is verboden een gemeentelijk monument, als bedoeld in artikel 1, onder a, sub 1, te beschadigen of te vernielen.”

Het tweede lid zet de vergunningplicht neer: “Het is verboden zonder vergunning van het bevoegd gezag: een gemeentelijk monument, als bedoeld in artikel 1, onder a, sub 1, af te breken, te verstoren, te verplaatsen of in enig opzicht te wijzigen”.

En daar houdt het op. Er volgt geen lid dat inpandig werk vrijlaat, en ook geen lid dat gewoon onderhoud vrijlaat. Het derde lid gaat over iets anders — daarover het blok hieronder — en het vierde over monumenten met een religieuze bestemming.

“In enig opzicht te wijzigen” is een ruime formulering, en er staat geen zin onder die hem inperkt. Wij beweren daarmee niet dat elke badkamer in Landsmeer vergunningplichtig is. Wij zeggen dat de tekst die in de buurgemeenten het antwoord geeft, hier niet in de verordening staat.

In Amsterdam, Waterland en Edam-Volendam staat die zin er wel

Voor deze site zijn vijf gemeentelijke erfgoedregelingen woord voor woord gelezen: Amsterdam, Waterland, Edam-Volendam, Landsmeer en Oostzaan. In drie ervan staat een uitzondering voor inpandige veranderingen. In Landsmeer en Oostzaan staat hij niet.

AMSTERDAM, artikel 10 lid 2. Geen vergunning vereist voor “een activiteit die uitsluitend leidt tot inpandige veranderingen van een onderdeel van een gemeentelijk monument dat uit oogpunt van monumentenzorg geen waarde heeft”.

WATERLAND, artikel 3.49 lid 2. Het verbod geldt niet als “de activiteit alleen leidt tot inpandige veranderingen, voor zover het een onderdeel daarvan betreft dat vanuit het oogpunt van monumentenzorg geen waarde heeft”.

EDAM-VOLENDAM, artikel 3.7 lid 2: “inpandige veranderingen van het monument, voor zover het een onderdeel daarvan betreft dat vanuit het oogpunt van monumentenzorg zonder betekenis is, tenzij bij de werkzaamheden een monumentaal onderdeel wordt of dreigt te worden aangetast.”

Alle drie kennen daarnaast een uitzondering voor gewoon of normaal onderhoud. Ook die staat in Landsmeer niet.

Dat maakt Edam-Volendam nog niet soepel: lid 3 eist onder meer dat “de werkzaamheden dienen zonder hak- en breekwerk in het historisch casco te worden uitgevoerd”, en lid 4 voegt toe: “Werkzaamheden als bedoeld in lid 2 dienen te worden gemeld aan het college.” Maar de zin is er, en daar kan een bewoner op teruggrijpen.

Wat het derde lid daarvoor in de plaats stelt

Landsmeer heeft wel een opening, maar van een andere soort dan elders.

Artikel 10, derde lid: “Het verbod en de vergunningplicht, als bedoeld in het tweede lid, gelden niet indien het college nadere regels stelt met betrekking tot de wijze waarop werkzaamheden dienen te worden uitgevoerd.”

Elders staat de vrijheid in de verordening zelf en kun je hem nalezen voordat je iemand belt. Hier hangt zij af van de vraag óf het college zulke nadere regels heeft vastgesteld, en wat er dan in staat.

Wij hebben in het landelijke register van gemeentelijke regelgeving de Landsmeerse regelingen doorgenomen en daar geen nadere regels over werkzaamheden aan monumenten aangetroffen. Dat is geen bewijs dat ze niet bestaan — het betekent dat wij ze niet hebben kunnen vinden. Het is daarmee wel de eerste vraag om te stellen, en het is een vraag die in Amsterdam of Monnickendam niet gesteld hoeft te worden.

Nog iets uit dezelfde tekst, zonder dat wij er een gevolgtrekking aan verbinden. De strafbepaling in artikel 20 begint met: “Degene, die handelt in strijd met het derde lid van artikel 10”. Het derde lid is het lid dat hierboven staat. Leg dat samen met je eigen vraag voor aan de gemeente.

Oostzaan heeft dezelfde bepaling, de andere buren niet

De Erfgoedverordening 2010 gemeente Oostzaan kent een artikel 10 in vrijwel dezelfde bewoordingen. Ook daar een verbod, ook daar geen uitzondering voor inpandig werk. Het derde lid is er woordelijk gelijk: “Het verbod en de vergunningplicht, als bedoeld in het tweede lid, gelden niet indien het college nadere regels stelt met betrekking tot de wijze waarop werkzaamheden dienen te worden uitgevoerd.”

Het is dus geen Landsmeerse eigenaardigheid maar een tekst die hier in twee gemeenten naast elkaar geldt. Beide regelingen dateren uit dezelfde periode en zijn sindsdien blijven staan.

Het praktische punt is de afstand waarover het antwoord kantelt. Amsterdam-Noord ligt op ongeveer acht kilometer naar het zuiden, en daar geldt de zin over inpandige veranderingen wél. De gemeente Waterland begint aan de oostkant, en daar ook.

Welke gemeente op jouw adres staat, bepaalt dus welk artikel je moet lezen. Daarom staat er op deze site geen algemeen monumentenadvies: wie het Amsterdamse antwoord op een Landsmeers pand loslaat, leest een zin die voor zijn adres niet is geschreven.

De productpagina van de gemeente is ruimer dan de verordening

Op landsmeer.nl staat een pagina “Monument verbouwen of slopen”. Daar staat: “Voor regulier onderhoud hoeft u meestal geen vergunning aan te vragen. Dit geldt als het uiterlijk van het monument, zowel van binnen als van buiten, niet verandert.”

En: “Ook bepaalde aanpassingen binnen het monument kunt u soms zonder vergunning uitvoeren. Bijvoorbeeld het verwijderen van een niet-historische keuken of een niet-historisch plafond.”

Let op wat daar staat en wat niet. Er staat “soms”, zonder voorwaarde erbij. Er staat keuken en plafond, geen badkamer. En er wordt geen artikel bij genoemd — terwijl de verordening waar het om gaat deze uitzondering niet in deze vorm kent.

Ter vergelijking: Zaanstad schrijft over dezelfde situatie “Ook inpandige wijzigingen zonder monumentale waarde (zoals een moderne keuken of badkamer) zijn vergunningvrij”, en noemt het woord badkamer dus wel.

Wat je hiermee doet: gebruik de productpagina om het gesprek te openen, niet om je plan op te baseren. Welke regel de gemeente op jouw pand toepast, is de vraag die aan de orde is voordat de eerste tegel eraf gaat — en het antwoord daarop is niet uit deze twee zinnen af te leiden.

Een tekst uit 2011, op een wet die is vervallen

Hier hoort een kanttekening bij die je op andere installateurssites niet leest.

De verordening is vastgesteld in de openbare raadsvergadering van 28 februari 2011. De aanhef noemt waar zij op rust: “gelet op artikel 149 van de Gemeentewet, de artikelen 12, 15 en 38 van de Monumentenwet 1988 en de artikelen 2.1 en 2.2 van de Wet algemene bepalingen omgevingsrecht”.

Die laatste twee wetten zijn opgevolgd. De gemeente vermeldt dat zelf: op haar pagina “Monument, aanwijzing” staat onder het kopje Wetgeving één regel, en die luidt “Monumentenwet 1988 (vervallen 01-07-2016)”.

Wij schrijven daarom nergens dat de wetten die in deze verordening worden genoemd nog van kracht zijn, want dat is niet zo. Wat wij wel opschrijven is wat er staat, en dat het register de regeling nog als geldend vermeldt.

Voor een verbouwplan betekent dat één ding: vraag na welke regeling vandaag op jouw pand wordt toegepast, voordat je er een planning op bouwt. Bij een vijftien jaar oude verordening onder een nieuw stelsel is dat geen formaliteit vooraf maar de kern van de vraag zelf.

Zeven rijksmonumenten — en artikel 10 gaat daar niet over

Voor de meeste Landsmeerse adressen speelt dit hele verhaal niet. Landsmeer telt 4.438 woningen, en het aantal panden waar artikel 10 op ziet is daar een fractie van.

In het Rijksmonumentenregister van de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed staan zeven rijksmonumenten met woonplaatsnaam Landsmeer: Dorpsstraat 28, 37, 43, 53 en 54, Van Beekstraat 36 en het Luijendijkje 3. Vijf van de zeven staan dus aan één straat.

Juist die zeven vallen niet onder artikel 10. De verordening houdt de categorieën uit elkaar: een aanwijzing tot gemeentelijk monument “kan geen monument betreffen dat is aangewezen op grond van artikel 3 van de Monumentenwet 1988 of dat is aangewezen op grond van de monumentenverordening van de provincie Noord-Holland”. Voor een rijksmonument geldt het landelijke regime.

Hoeveel gemeentelijke monumenten Landsmeer heeft, hebben wij niet kunnen vaststellen. De verordening zegt wel wat er op de lijst hoort: “De gemeentelijke monumentenlijst bevat de plaatselijke aanduiding, de datum van de aanwijzing, de kadastrale aanduiding en een beschrijving van het gemeentelijke monument.” Waar die lijst ligt, staat er niet bij — anders dan in Amsterdam, waar artikel 7 vermeldt dat de lijst “bij de stadsdeelkantoren en bij Monumenten en Archeologie voor eenieder ter inzage” ligt. De gemeente Landsmeer schrijft alleen: “Bij de gemeente kunt u de monumentenlijst opvragen.”

Wat dit voor het werk betekent, en wat wij hier niet doen

Landsmeer is onze vestigingsplaats. Dat zegt iets over hoe snel we er zijn en niets over wat er mag; de verordening kent ons niet.

Wat het wél verandert, is de vraag die wij bij het opnemen kunnen beantwoorden. In Amsterdam en Edam-Volendam loopt de grens langs het casco: raakt de ingreep het casco, dan wordt het een vergunningvraag. Daar kunnen wij iets zinnigs over zeggen, want dat zien we aan het werk in plaats van op papier. In Landsmeer staat dat criterium niet in de verordening. Het tweede lid noemt alleen “in enig opzicht te wijzigen”, zonder ondergrens.

Wat wij daarom doen: bij het opnemen precies benoemen wat er verandert. Welke leiding verlegd wordt, waar een doorvoer moet komen, wat er open moet en wat op zijn plek blijft. Die opsomming is wat je nodig hebt om de vraag bij de gemeente scherp te stellen, en zij is voor elk pand anders.

Wat wij niet doen: beoordelen of jouw pand een monument is, beoordelen of jouw plan onder de vergunningplicht valt, en de aanvraag indienen. Dat zijn drie vragen voor de gemeente, en ze horen vóór de sloophamer gesteld te worden.