Oude leidingen in Haarlem: 38.299 woningen van voor 1945

Wat 38.299 woningen betekent

In dit werkgebied loopt het aandeel vooroorlogse bouw ver uiteen, en Haarlem staat aan de bovenkant met een verschil dat niet in procenten uit te drukken valt.

44,6 procent van de Haarlemse woonadressen is van voor 1945. Ter vergelijking: Marken zit op 34,6 procent, Koog aan de Zaan op 28,2, Wormerveer op 27,1, Purmerend op 2,7 en Diemen op 2,3. Alle cijfers hebben peildatum 1 juli 2026.

Maar het percentage is niet het verhaal. Het absolute aantal is dat: 38.299 woningen. Dat is meer dan de complete woningvoorraad van Zaandam (41.061 is dichtbij, maar dan praat je over álle Zaanse woningen tegen alléén de vooroorlogse Haarlemse), en het is een veelvoud van wat er in de Waterlandse dorpen bij elkaar staat.

Voor het werk betekent dat iets eenvoudigs: in Haarlem is een woning met oud leidingwerk niet de uitzondering waar je op voorbereid moet zijn, maar de situatie waar je van uitgaat tot het tegendeel blijkt.

1960, en waarom de statistiek dat jaartal niet kent

Hier moeten we preciezer zijn dan prettig is, want de wet en de statistiek gebruiken niet dezelfde grens.

De wettelijke datum is 1960. De Rijksoverheid schrijft: “Sinds 1960 zijn loden leidingen verboden vanwege gezondheidsrisico's.” En daarbij: “Alleen in woningen van voor 1960 kunnen nog loden leidingen in gebruik zijn.”

De bouwjaarstatistiek kent 1960 niet. Die werkt met de klassen “voor 1945” en “1945 tot 1965”. Die tweede klasse loopt dwars door 1960 heen: een deel valt in de risicoperiode, een deel erbuiten, en de data zegt niet welk deel.

Daarom staat er op deze pagina nergens dat een bepaald percentage Haarlemse woningen loden leidingen kán hebben. Dat getal bestaat niet. Wat we wél kunnen zeggen is dat de 38.299 woningen van voor 1945 volledig binnen de periode vallen waarin lood werd toegepast — en dat is dus een ondergrens, geen schatting.

De klasse 1945 tot 1965 telt in Haarlem nog eens 7.928 woningen. Een deel daarvan hoort er ook bij. Hoeveel, weten we niet, en we gaan er geen getal van maken.

Oud bouwjaar bewijst niets — en dat werkt twee kanten op

Het jaartal is een aanleiding om te kijken, niet een conclusie.

De Rijksoverheid zegt het zelf: “Loden leidingen zijn vaak niet goed te zien. Soms zijn de zichtbare leidingen wel vervangen bij een verbouwing, maar bijvoorbeeld leidingen onder vloeren en in muren niet.”

Dat is precies het lastige. In een Haarlemse woning van 1910 die drie keer verbouwd is, kan het zichtbare leidingwerk in de meterkast keurig koper of kunststof zijn terwijl er onder de vloer nog een stuk origineel ligt. Wie alleen in de kast kijkt, ziet dus een gerustellend beeld dat niet compleet is.

En andersom: een oud bouwjaar betekent allerminst dat er iets aan de hand ís. Bij het overgrote deel van de vooroorlogse voorraad is er in de afgelopen decennia genoeg gebeurd. Er is geen reden voor onrust, wel voor een keer kijken.

Herkennen doe je aan het materiaal: lood is dof grijs, zacht, en de verbindingen zijn dikke bollen in plaats van strakke koppelingen. Kras er voorzichtig met een muntje overheen — wordt het blinkend zilverachtig in plaats van roodbruin of dof, dan is dat een aanwijzing.

De grens ligt bij de watermeter

Wie wat moet vervangen, is helder geregeld en het loopt niet langs de erfgrens maar langs de watermeter.

De Rijksoverheid schrijft: “De eigenaar van het gebouw moet loden leidingen vervangen vanaf de watermeter de woning in. Drinkwaterbedrijven moeten loden leidingen vervangen vanaf de watermeter naar de straat.”

Daar staan twee verplichtingen naast elkaar. Alles vanaf de meter je huis in is van de gebouweigenaar — bij een koopwoning ben je dat zelf, bij een appartement kan een deel bij de VvE liggen, bij huur is het je verhuurder. Alles vanaf de meter naar de straat is van het drinkwaterbedrijf.

Dat is een andere grens dan die bij het riool, waar het ontstoppingsstuk of de erfgrens telt. Bij drinkwater is het de meter, en dat is gemakkelijker aan te wijzen: hij hangt meestal in de meterkast of in de kelder.

Praktisch betekent het dat een vermoeden aan de straatkant een melding bij het waterbedrijf is en geen opdracht aan ons. Zit het aan jouw kant van de meter, dan is het wel werk dat wij doen.

Wat de norm is waar je aan toetst

Wil je het niet op een vermoeden houden, dan is er een getal om aan te meten.

Het RIVM schrijft: “Volgens de Nederlandse Drinkwaterrichtlijn mag de hoeveelheid lood in drinkwater maximaal 5 microgram per liter zijn.”

Dat is bruikbaar omdat het een meetuitslag beoordeelbaar maakt. Een laboratoriumtest op je kraanwater geeft een waarde in microgram per liter, en die leg je naast die vijf.

Waar het bij zo'n meting op aankomt, is dat de uitslag afhangt van hoe je bemonstert. Water dat een nacht in de leiding heeft gestaan, geeft een andere waarde dan water dat net gestroomd heeft. Wie laat meten, doet er goed aan de instructie van het lab exact te volgen — anders meet je iets anders dan je denkt.

Wij doen zulke metingen niet zelf en verkopen ze niet. Wat wij doen is het leidingwerk vervangen als er iets vervangen moet worden, en meedenken over welk traject de minste hak- en breekschade oplevert in een pand waar dat gevoelig ligt.

Wat vervangen in een vooroorlogs Haarlems pand betekent

In een woning uit 1930 loopt de waterleiding niet zoals in een woning uit 1990, en dat bepaalt het werk meer dan het materiaal zelf.

DE LOOP IS ZELDEN LOGISCH. Leidingen zijn aangelegd toen de indeling anders was, en bij latere verbouwingen aangetakt in plaats van opnieuw getrokken. Het resultaat is een net dat door muren, langs schoorstenen en onder vloeren gaat op plekken die niemand zou kiezen.

DE VRAAG IS DUS NIET ALLEEN WAT, MAAR WAARLANGS. Vaak is een nieuw tracé over een andere route goedkoper en minder ingrijpend dan het oude volgen. In een pand met stucwerk, ornamenten of een originele trap weegt dat zwaar.

BIJ EEN APPARTEMENT IN EEN OUD PAND komt er een laag bij. In opgedeelde herenhuizen loopt leidingwerk regelmatig door andermans woning, en dan is de vraag wie de opdracht geeft niet theoretisch. Met 54 procent appartementen in Haarlem is dat een reële situatie.

WAT WIJ DOEN is eerst kijken en dan pas begroten. Een leidingtracé in een oud pand laat zich niet vanaf een foto beoordelen, en een prijs die vóór het kijken wordt gegeven, wordt tijdens het werk toch een andere.

Eerlijk over waar we hier staan

Haarlem ligt op ongeveer twintig kilometer van onze standplaats in Landsmeer, en het is met afstand de grootste markt in ons werkgebied. Wij zijn hier niet de grootste partij en beweren dat niet.

Waar wij voor in aanmerking komen is werk dat te plannen valt en waar het uitmaakt wie het doet: een leidingtracé vernieuwen, een aanpassing bij een verbouwing, of het uitzoeken van een situatie die niemand goed in beeld heeft.

Bij een lekkage die nú loopt is de afstand wel een factor. Dan hoor je aan de telefoon of het vandaag lukt — meteen, zodat je verder kunt zoeken als het antwoord nee is.