Cv-ketel in Castricum: de gemeente heeft de knop bewust laten liggen

De zin staat er, maar niet in de inhoudsopgave

In het ontwerp-Warmteprogramma gemeente Castricum 2025 staat eerst wat de wet mogelijk maakt: “Vanaf 1 januari 2026 is het door de Wet gemeentelijke instrumenten warmtetransitie (Wgiw) mogelijk voor een gemeente om in een bepaald gebied in het omgevingsplan aan te wijzen dat na minimaal 8 jaar” — daar staat een voetnootverwijzing — “de levering van aardgas stopt.” Die voetnoot luidt: “Langer kan dus ook, wanneer dit op basis van de situatie in de wijk wenselijker blijkt.”

En dan de keuze: “In Castricum is ervoor gekozen om het voornemen om deze aanwijsbevoegdheid in te zetten niet op te nemen in het Warmteprogramma.”

Die tweede zin staat op bladzijde 6, onder een kopje dat in de inhoudsopgave niet voorkomt. Wij hebben de inhoudsopgave nagelopen: hoofdstuk 1 loopt van 1.1 tot 1.5, hoofdstuk 2 van 2.1 tot 2.6 met “Netbewust (ver)bouwen” als laatste, en hoofdstuk 5 van 5.1 tot 5.4. Het woord aanwijsbevoegdheid staat in geen van die regels.

Dat is geen verwijt aan de gemeente — het is een waarschuwing aan de lezer. Wie het document doorbladert op zoek naar wat hem boven het hoofd hangt, komt de jaartallen in hoofdstuk 5 tegen en deze zin niet. Terwijl deze zin bepaalt hoe je die jaartallen moet lezen.

Zes gebieden, zes jaartallen, en geen kolom voor gaslevering

Hoofdstuk 5 bevat een tabel met zes gebieden waarvoor de gemeente een uitvoeringsplan gaat opstellen. Wij hebben de kolommen geteld: gebiedsnaam, aantal woningequivalenten, beoogde aanpak, start opstellen uitvoeringsplan, beoogde start uitvoer, en aanpak tot die start. Zes kolommen. Geen daarvan gaat over een einddatum voor de gaslevering.

De gebieden zijn Albert’s hoeve (1.349), Akersloot (2.503), Limmen (3.844), Molendijk (1.789), Noord End (1.097) en Duin en Bosch (434). Bij alle zes staat all electric als beoogde aanpak. Het opstellen van de plannen begint tussen 2025 en 2029.

De jaartallen die mensen onrustig maken staan in de toelichting eronder, en ze zijn per gebied één zin lang. Bij Albert’s Hoeve: “De planning is dat het gebied in 2040 aardgasvrij is.” Bij de andere vijf staat dezelfde formulering met 2041, 2042, 2043, 2044 en opnieuw 2040.

Lees wat er staat: een planning dat een gebied aardgasvrij is. Niet een datum waarop de levering stopt. Het instrument dat zo’n datum juridisch vastlegt is precies het instrument dat Castricum niet in het programma opneemt.

Er staat één zin in die iets anders belooft

Eerlijk is eerlijk: het document is op dit punt niet overal even strak. In hoofdstuk 1, waar wordt opgesomd wat het programma gaat doen, staat als tweede opsommingsteken: “Voor sommige gebieden geven we ook een beoogde einddatum voor de levering van aardgas.”

Dat is een andere mededeling dan de zin over de aanwijsbevoegdheid, die op diezelfde bladzijde 6 staat, en het is een andere mededeling dan wat er in hoofdstuk 5 daadwerkelijk staat. Het woord einddatum komt in het hele document twee keer voor: in dat opsommingsteken, en in één zin over participatie. In de gebiedstabel en in de toelichting per gebied komt het woord niet voor.

Waarom dit voor jou uitmaakt: als iemand aan je deur of aan de telefoon zegt dat Castricum een einddatum voor jouw gas heeft vastgesteld, vraag dan op welke bladzijde die staat. Het antwoord is er niet.

Zo’n restje uit een sjabloon is bij deze documenten niet uitzonderlijk. Het programma wordt gemaakt binnen een gedeelde werkorganisatie: over een wijziging “neemt het managementteam van de BUCH hierover een besluit”, schrijft het document zelf.

Twee van de zes gebieden heten Akersloot en Limmen

Dat is geen detail. De cijfers waarmee wij Castricum beschrijven — 11.037 woningen, 90 procent op aardgas, 27 procent appartement — gaan over de wóónplaats Castricum. Het warmteprogramma gaat over de hele gemeente, en die omvat ook Limmen, Akersloot, Bakkum en De Woude.

Tel je de woningequivalenten in de gebiedstabel op, dan kom je op 11.016. Daarvan zitten er 6.347 in de twee gebieden die Akersloot en Limmen heten — meer dan de helft. De gebiedsaanpak van de gemeente ligt dus voor een groot deel buiten de plaats waarvan je de naam intypt.

Praktisch betekent dat twee dingen. Woon je in Akersloot of Limmen, dan hoor je bij een gebied waarvoor de gemeente in 2026 respectievelijk 2027 begint met een uitvoeringsplan, en gelden de woningcijfers van deze pagina niet voor jou. Woon je in Castricum zelf, dan kun je in de tabel opzoeken of je gebied erbij staat — en staat het er niet, dan is dat op zichzelf een antwoord.

Wij komen in alle kernen. Voor het werk maakt de gemeentegrens niets uit; voor het lezen van dit document wel.

Tien buurten waar niets gepland staat

De helft van dit verhaal wordt zelden verteld, en voor veel Castricummers is het de relevante helft. Naast de zes gebieden met een gebiedsaanpak schrijft de gemeente: “Er zijn 10 buurten waar vooralsnog geen gebiedsaanpak is gepland.”

En over wat die bewoners dan moeten: “De inwoners in deze buurten kunnen in hun eigen tempo verduurzamen en gebruikmaken van de gemeentelijke regelingen. Een gebiedsaanpak voor deze buurten volgt in een volgend Warmteprogramma.”

Eigen tempo. Een volgend programma. Dat is voor die tien buurten het volledige antwoord op de vraag wanneer er iets verandert — en het is een ruimer antwoord dan de meeste mensen verwachten.

Wie wel iets aangeboden krijgt zonder in een gebiedsaanpak te zitten: de gemeente noemt een energieloket, energiecoaches voor energiescans en een gemeentelijke subsidie voor isolatie. Dat loopt gemeentebreed en is niet aan een gebied gebonden.

Wij doen dat deel niet. Wij verkopen geen subsidies en geven geen subsidieadvies; wij zeggen wat er met de installatie kan die er hangt. Voor de rest is dat loket de plek.

Wat er wél is onderzocht, en wat er afviel

Dat Castricum niemand aanwijst, betekent niet dat er niets gebeurt. Het gebeurt alleen van onderop, en het document laat zien hoe grillig dat verloopt.

Onderzoeksbureau CE Delft rekende ook een scenario door met een grootschalig warmtenet op geothermie, waarin dat voor een aantal buurten het voorkeursalternatief werd. Dat viel af: “Het ontwikkelen en ontginnen van geothermie als bron voor een sluitende businesscase is echter dermate onzeker, dat daarmee de doelstellingen voor 2030 en 2050 in het gedrang zouden komen.” Wat overbleef is het basisscenario met een all-electric warmtepomp voor de hele gemeente.

In Akersloot wilde een groep buurtbewoners, samen met energiecoöperatie CALorie, weten of een warmtenet op aquathermie met het Alkmaardermeer als bron realistisch was; er zijn twee inwonersavonden geweest waarop drie opties zijn gepresenteerd. In het centrum loopt een quickscan voor een warmtecluster met verschillende VvE’s.

Wat je daaruit meeneemt als je hier een ketel hebt hangen: de kans dat er iets collectiefs jouw kant op komt hangt af van een initiatief in jouw buurt, niet van een besluit over jouw buurt. En zolang dat loopt, verandert er aan je eigen installatie niets.

Waarom de afweging hier dan technisch blijft

Als de gemeente geen datum op je gas zet, valt de belangrijkste reden weg om een ketelbeslissing uit te stellen. Wat overblijft zijn vier vragen die je bij het volgende onderhoud gewoon kunt stellen.

Hoe oud is het toestel, en hoe vaak gaat het in storing. Zijn de onderdelen nog leverbaar — dat is het signaal dat het hardst telt en het minst gesteld wordt. Hoe verhoudt een reparatie zich tot wat het toestel nog waard is. En: klopt het vermogen eigenlijk wel bij deze woning.

Castricum geeft je bij die laatste een ijkpunt dat andere plaatsen niet hebben. Het gemiddelde aardgasverbruik ligt hier op 916 kubieke meter per woning, het hoogste van de drie IJmond-plaatsen die wij bedienen. Zit je bij een vergelijkbare woning fors daarboven, dan is dat een reden om naar de installatie te kijken in plaats van naar de thermostaat.

De ingreep die dan meestal het meest oplevert is de waterzijdige inregeling: klopt de verdeling over de radiatoren niet, dan gaat de aanvoertemperatuur omhoog om de koudste kamer te compenseren. Dat kost gas dat je niet nodig had — nu, en bij elk alternatief dat er ooit komt.

Wat wij in Castricum doen, en waar we stoppen

Castricum ligt op ongeveer tweeëntwintig kilometer van onze standplaats in Landsmeer, op de noordwestflank van ons werkgebied. Met 11.037 woningen waarvan 90 procent op aardgas gaat het om ruwweg 9.900 adressen met een eigen toestel.

Wij zijn hier niet de dichtstbijzijnde installateur en beweren dat niet. Waar wij voor in aanmerking komen is werk dat gepland kan worden: een vervanging waarbij de rookgasafvoer en het vermogen kloppen, onderhoud, of een installatie die waterzijdig goed ingeregeld moet worden.

Met 73 procent koopwoningen is de beller hier meestal zelf de opdrachtgever. Bij de 27 procent appartementen kan het anders liggen: een gedeeld rookgaskanaal beperkt de toestelkeuze en dat kanaal is van de vereniging, dus dan moet de opdracht van het bestuur komen.

Wat wij niet doen: warmtepompen plaatsen. Bij alle zes gebieden in het warmteprogramma staat all electric als beoogde aanpak, en dat is een ander traject en een andere partij.

Bij een storing hoor je aan de telefoon of het vandaag lukt. Is het antwoord nee, dan zeggen we dat meteen — dan kun je verder zoeken in plaats van wachten.