Cv-ketel in Broek in Waterland: één buurt staat apart

Drie startgebieden, en één ervan ligt hier

De gemeente Waterland heeft samen met netbeheerder Liander, het hoogheemraadschap, PWN en de woningcorporaties Wooncompagnie en Intermaris een transitievisie warmte opgesteld, vastgesteld in november 2021. Daarin worden drie startgebieden aangewezen.

De gemeente somt ze zo op: een collectieve warmteoplossing in Markgouw en Galgeriet in Monnickendam, een collectieve aanpak voor all-electric in de Wagengouw in Broek in Waterland, en een pilot gebiedsgerichte aanpak met koplopers in Watergang. Van die drie ligt er één in dit dorp.

De omvang zet de gemeente er nuchter bij: “In totaal staan in de genoemde wijken een kleine 1.500 woningen en gebouwen. Als alle woningen in deze buurten in 2030 van het aardgas af zijn, is daarmee zo'n 20% van de gebouwde omgeving aardgasvrij.”

Een buurt komt op die lijst wanneer er tenminste sprake is van één van drie criteria: de maatschappelijke kosten zijn er het laagst, er zijn investeringen gepland in renovaties en infrastructuur, of er is draagvlak aanwezig of te verwachten. Het is dus een rangschikking naar kansrijkheid en niet naar urgentie.

De gemeente noemt de ketelvervanging met zoveel woorden

Dit is de passage die deze pagina bestaansrecht geeft. Bij het startgebied in dit dorp licht de gemeente het eerste criterium toe, en daar staat: “De particuliere eigenaren zullen individuele keuzes willen maken. Overstappen als de woning verbouwd gaat worden of als de cv-ketel aan vervanging toe is, gebeurt dan op natuurlijke momenten.”

En dan wordt het concreet: “Gelet op de bouwperiode van deze wijk zullen de komende periode diverse woningeigenaren kiezen voor een verbouwing en/of een ketelvervanging. Het combineren maakt overstappen betaalbaarder dan wanneer daar een apart besluit voor genomen moet worden.”

In de hele visie van 44 pagina's is dit de enige plek waar het woord ketelvervanging valt, en hij gaat over een buurt hier. Dat is geen verplichting en geen datum — het is een verwachting van de gemeente over wanneer mensen uit zichzelf voor een keuze komen te staan.

Wat het praktisch betekent: woon je in dat gebied en loopt je ketel tegen het einde, dan is dat het moment waarop de gemeente je met informatie hoopt te bereiken. De beslissing blijft van jou, en een defect toestel wacht daar niet op.

291 woningen, en drie heel verschillende bouwperioden

Het startgebied is groter dan de straatnaam suggereert. De gemeente omschrijft het zo: “De hele buurt, Wagengouw, Heems Weer en Hage Weer, bestaat uit 291 woningen”. Dat is ruwweg een kwart van de 1.100 woningen in de kern.

Binnen die 291 lopen de bouwjaren ver uiteen, en dat is voor cv-werk het interessantste gegeven. Over het corporatiebezit schrijft de gemeente: “Bezit van woningcorporatie Woningcompagnie aan de Wagengouw is uit de bouwperiode 1920 tot 1950 en aan de Heems Weer uit de bouwperiode 1975 tot 1990.” Over het nieuwste deel: “Woningen aan het water zijn gebouwd na 2005 en daardoor al redelijk goed geïsoleerd.”

Drie bouwperioden binnen één aangewezen buurt, van vooroorlogs tot na 2005. De gemeente merkt daarbij op dat er aan de Wagengouw sprake is van gespikkeld bezit — koop en huur door elkaar.

Voor een opname betekent dat hier meer dan elders: de buurtnaam voorspelt niets. Een adres aan het water is een ander gebouw met een andere warmtevraag en een andere afvoersituatie dan een adres van honderd jaar ouder, twee straten verderop.

Warmtecascadering, in de woorden van de gemeente

Naast een bronnet met individuele warmtepompen voor de woningen aan het water noemt de gemeente een tweede richting, en die legt ze zelf uit. De redenering is dat slecht geïsoleerde woningen op een hogere temperatuur verwarmd moeten worden dan goed geïsoleerde, en dat er in de installatie van die eerste groep daarna nog bruikbare warmte overblijft.

De conclusie staat er zo: “In een collectief systeem kan het verwarmingswater dus zonder tussenliggende warmtebron twee keer worden gebruikt. Dat noemen we het cascaderen van warmte.”

Dat dit idee juist voor deze buurt wordt genoemd, volgt uit het vorige blok: er staan hier woningen van sterk verschillende bouwjaren naast elkaar, en dus met sterk verschillende benodigde aanvoertemperaturen.

Voor de bewoner verandert dat voorlopig niets. Warmtecascadering vraagt om een collectief systeem, en een collectief systeem bestaat pas als er iets aangelegd is. Tot die tijd verwarmt een woning hier zoals hij nu verwarmt, en blijft onderhoud aan het toestel gewoon onderhoud.

Wat er wel nu al speelt is aan de kant van de corporatie. De gemeente noteert: “Wooncompagnie heeft een project gepland aan de Heems Weer en omgeving voor verduurzamingsmaatregelen voor 2030.” Huur je daar, dan loopt dat via je verhuurder en niet via jou.

Wat 'starten' in dit document betekent

Het woord start doet in zulke stukken veel werk, en het loont om te lezen hoe de gemeente het zelf invult. Starten is hier het transitiegereed maken van woningen — isoleren, ventileren, elektrisch koken — en niet het afsluiten van een aansluiting.

Over het benodigde tempo is de visie opvallend nuchter: “De komende jaren moeten we per jaar 245 woningen aardgasvrij maken om in 2050 volledig aardgasvrij te zijn. Het behalen van deze jaarlijkse aantallen lijkt binnen de gemeente de komende 10 jaar niet haalbaar.”

Dat is een gemeente die over haar eigen rekensom zegt dat die de eerste tien jaar niet gehaald wordt. In plaats daarvan wordt ingezet op gasbesparing over de hele woningvoorraad.

Voor een ketelbeslissing is dat het hele antwoord. Er is niets aangekondigd waardoor een toestel dat je nu plaatst zijn levensduur niet zou volmaken, ook niet binnen het startgebied. Wat er wél is, is informatie — en die is meer waard vóór een bestelling dan erna.

De bouwjaren van de gemeente, en wat je daarvan terugziet

De samenvattende visualisatie bij dezelfde visie geeft de woningvoorraad van de hele gemeente naar bouwjaar. Van vóór 1920 zijn er 850 woningen, uit 1920 tot 1950 nog eens 500, uit 1950 tot 1975 met 2.900 de grootste groep, uit 1975 tot 1990 1.850, uit 1990 tot 2005 600, en van na 2005 400. Opgeteld 7.100, en dat is precies het aantal woningen waarmee de gemeente elders rekent.

Twee dingen vallen daaraan op voor cv-werk. Samen 1.350 woningen in deze gemeente zijn van vóór 1950 — dat zijn de panden waar je gemetselde kanalen en krappe opstellingen tegenkomt. En de nieuwste categorie is met 400 woningen de kleinste van de zes.

Dat laatste maakt de woningen aan het water in het startgebied bijzonder: ze vallen in de kleinste bouwperiode van de gemeente. De gemeente schrijft elders in de visie dat het grootste deel van de Waterlandse woningvoorraad nu een cv-ketel voor de verwarming gebruikt.

Voor ons is bouwjaar geen statistiek maar de eerste vraag bij een opname. Het voorspelt de afvoerroute, de leidingdiameters, de plek van het toestel en of er een bestaande doorvoer te hergebruiken is.

Buiten de startgebieden: geen warmtenet te verwachten

Voor de ruim 800 woningen in deze kern die buiten het startgebied vallen, is de visie kort maar duidelijk. Over woningen die niet in een van de aangewezen buurten staan, bijvoorbeeld in kleinere kernen of in lintbebouwing, schrijft de gemeente: “Het is niet waarschijnlijk dat hier een warmtenet komt.”

Dat sluit aan bij wat er in de kern al te meten valt: nul procent van de woningen hier zit op een warmtenet. De vervangingsvraag is daarmee voor het grootste deel van de adressen een gewone technische vraag over een individueel toestel.

Wat de gemeente wel voor iedereen voorstelt, is de schil. Ze noemt zes maatregelen die een bewoner alvast kan nemen: enkel glas vervangen door HR++ dubbelglas, spouwmuren laten isoleren, de vloer van de begane grond isoleren, het dak isoleren, zorgen voor voldoende ventilatiemogelijkheid, en overstappen op elektrisch koken. Geen daarvan raakt de cv-ketel.

Eén praktische kanttekening van onze kant: wordt een woning beter geïsoleerd, dan daalt de warmtevraag, en een ketel hoort gekozen te worden op de vraag zoals die straks is. Staat er isolatie op de planning, zeg het dan bij de opname.

Wat wij hier wel en niet doen

Wij werken aan de gasgestookte installatie en aan het waterzijdige deel: het toestel, de leidingen, de radiatoren en de verdeling. Warmtepompen leveren of vervangen doen we niet, en dat is in deze kern een relevante grens — een deel van de woningen hier verwarmt al zonder gas.

Wat niet onderhandelbaar is: werk aan het gasverbrandingstoestel en aan de voorzieningen voor luchttoevoer en rookgasafvoer is voorbehouden aan een certificaathouder. Dat staat in artikel 6.45 van het Besluit bouwwerken leefomgeving. Dat register is openbaar en doorzoekbaar op bedrijfsnaam en plaats, bij ons of bij wie dan ook.

En wat niet aan ons is: wat er aan de buitenkant van een pand mag veranderen. De dorpskern van Broek in Waterland is een van de vier beschermde stads- en dorpsgezichten van de gemeente Waterland. Komt er een nieuwe doorvoer door gevel of dak, dan is dat een vraag voor het loket van de gemeente en niet voor ons.

De volgorde die daaruit volgt is simpel: eerst kijken of er een bestaande doorvoer hergebruikt kan worden, en pas als dat niet kan de gemeente erbij halen — vóórdat er een toestel besteld is.